Κορυφή σελίδας
Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας - ΥΔΡΟΧΟΟΣ

Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας - ΥΔΡΟΧΟΟΣ

Go to content

Main menu

Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας

25 Μαϊου 2003

Εν αντιθέσει μ' αυτήν τη δυναμική κατάσταση στο Βορρά, στο Νότο επικρατούσε το χάος. Οι "κοτζαμπάσηδες" ακόμα σχεδίαζαν και εφάρμοζαν τις οικονομικές πολιτικές με βάση τις γνώσεις της μεσαιωνικής προεπαναστατικής περιόδου. Εργατική τάξη δεν υπήρχε και το πρωτογενές κεφάλαιο του Νότου δεν μπορούσε να στηρίξει βιομηχανία μεγάλης κλίμακας. Κυρίαρχοι της εξουσίας ήταν κάποιοι απερίγραπτοι και αστοιχείωτοι στρατιωτικοί, που την αδυναμία τους να προσφέρουν οικονομική ανάπτυξη την προσανατόλιζαν προς τον "αλυτρωτισμό". Δεν έφταιγαν εκείνοι, δηλαδή, που δεν υπήρχε ανάπτυξη στην Ελλάδα, παρά έφταιγε το γεγονός ότι δεν τους παρέδιδαν κάποιοι την οθωμανική αυτοκρατορία, για να τη "μοιράσουν" στους υπηκόους τους. Το σύνολο δηλαδή της οικονομικής υπανάπτυξης του Νότου οφειλόταν στο γεγονός ότι κάποιοι έπειθαν τον λαό ότι η μοναδική λύση βρίσκεται στο ν' αναζητά αυτός διαρκώς νέο κεφάλαιο.

Τελικά το κεφάλαιο τους δόθηκε και ήταν πέρα από κάθε προσδοκία μεγάλο. Στην "ψωροκώσταινα" δόθηκε το "κτήνος" των Βαλκανίων. Δόθηκε η τρομερή Μακεδονία και η Θράκη, που είναι κολοσσιαίες δυνάμεις του κεφαλαίου. Το πρόβλημα όμως το οποίο προέκυψε από αυτήν την εξέλιξη ήταν άλλο. Το κεφάλαιο εκείνο δεν ήταν "ορφανό". Σε κάποιους ανήκε. Σε κάποιους, που, ακόμα και να μην αντιδρούσαν στην ελληνική ενσωμάτωση, ήταν θέμα χρόνου να γίνουν κυρίαρχοι του συνόλου της ελληνικής οικονομίας. Μέχρι τότε η Αθήνα "παρήγαγε" στρατιωτικούς και χωροφύλακες και με εκείνους κυβερνούσε. Τι θα έκαναν όμως αυτοί οι φουκαράδες μπροστά σε μια τέτοια εξέλιξη; Πώς θα προστάτευαν την πρωτοκαθεδρία της Αθήνας, όταν η πρωτοκαθεδρία αυτή θα εξαρτιόταν από την οικονομία; Πώς θα την υπερασπίζονταν, όταν θα είχαν απέναντι τους τραπεζίτες και βιομηχάνους; Οι γνώσεις τους περιορίζονταν στις μεσαιωνικές τακτικές της κατάκτησης και του εποικισμού.


Έπρεπε επειγόντως να βρεθεί η λύση να ελεγχθεί ο γίγαντας της οικονομίας, προτού αυτός γίνει επικίνδυνος. Αυτό όμως, για να γίνει, δεν είναι και τόσο εύκολο. Για να ελεγχθεί ένας γίγαντας του κεφαλαίου, θα πρέπει να δημιουργηθούν εκείνες οι συνθήκες, που δεν θα επιτρέψουν στην τοπική κεφαλαιοκρατία να εκμεταλλεύεται το κεφάλαιό της με βάση τα συμφέροντά της και άρα εις βάρος της κεντρικής εξουσίας. Θα έπρεπε δηλαδή να κατακερματιστεί το κεφάλαιο σ' εκείνον τον βαθμό, που δεν θα του επέτρεπε να δημιουργήσει τη δυναμική που απειλούσε την εξουσία. Να παραμείνει δηλαδή σ' εκείνο το επίπεδο, που θα επέτρεπε στην εξουσία να "διορίζει" αυτούς που θα το "άρμεγαν" και οι οποίοι δεν θα ήταν οι φυσικοί του ιδιοκτήτες. Ο στόχος δηλαδή ήταν να παραδοθεί το κεφάλαιο του Βορρά σε κάποιους ανθρώπους, που δεν θ' αντιδρούσαν στο "άρμεγμα" της Αθήνας. Ο στόχος ήταν να ελέγχουν και να πλουτίζουν οι Νότιοι από το κεφάλαιο του Βορρά.


Η λύση βρέθηκε και στηρίχθηκε σε δύο παραμέτρους. Στη διάσπαση του κεφαλαίου και στην ταξική συνομωσία. Η λύση των στρατιωτικών και των χωροφυλάκων. Οι στρατιωτικοί θα το διέσπαζαν και οι χωροφύλακες θα ευνοούσαν τη συνωμοτική πρακτική. Η Αθήνα δηλαδή δεν έκανε κάτι το παράξενο. Έκανε το μοναδικό πράγμα που μπορούσε να κάνει με δεδομένο το ανθρώπινο "υλικό" της. Τι έκανε; Το εξής απλό. Τη στιγμή που της "περίσσευε" κεφάλαιο και οι πληθυσμοί της ήταν ανεπαρκείς να το εκμεταλλευτούν ή να το ελέγξουν, επιτέθηκε στη Μικρά Ασία. Γιατί; Για να εκμεταλλευτεί τις συνέπειες μιας ήττας. Η ήττα ήταν δεδομένη κι αυτό δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση. Δεν χρειάζεται ανάλυση για να καταλάβει κάποιος ότι ήταν δεδομένο το ότι ο ελληνικός στρατός θα έφευγε με τις "κλωτσιές" από τη Μικρά Ασία. Αυτό το οποίο χρειάζεται ανάλυση ήταν το γιατί αναζητούσαν την ήττα.


Γιατί; Γιατί χρειάζονταν τους πρόσφυγες. Γιατί τους χρειάζονταν; Για ν' αλλάξουν την κοινωνική και ταξική σύνθεση της Μακεδονίας και της Θράκης. Για να γίνει η ανταλλαγή πληθυσμών και να κατακερματιστεί το κεφάλαιο που απειλούσε την Αθήνα. Η είσοδος των προσφύγων σήμαινε την ολοκληρωτική καταστροφή της Μακεδονίας. Γιατί; Γιατί κατακερματίστηκε το κεφάλαιό της και δεν μπορούσε να δημιουργήσει αναπτυξιακή δυναμική. Οι κλήροι που μοιράστηκαν επέτρεπαν την απλή επιβίωση και δεν δημιουργούσαν συνθήκες ανάπτυξης ισχυρής κεφαλαιοκρατικής τάξης. Επιπλέον, με την είσοδο των προσφύγων, που ως σύνολο λάμβαναν τερατωδών διαστάσεων κεφάλαιο, σκορπίστηκε το μίσος μέσα στη Μακεδονία. Οι γηγενείς μισούσαν τους πρόσφυγες. Αυτό το μίσος ήταν απόλυτα φυσικό, αν κάποιος βέβαια έχει τη διάθεση να καταλάβει τι συνέβη τότε. Είναι απόλυτα φυσικό να υπάρχει μίσος, όταν ισχυρίζεσαι ότι "απελευθερώνεις" έναν χώρο και την επόμενη στιγμή μοιράζεις το "απελευθερωμένο" κεφάλαιο σε ξένους.


Ποιο το κέρδος δηλαδή για έναν γηγενή Μακεδόνα εξαιτίας της "απελευθέρωσης"; Το κεφάλαιο το οποίοι κατείχαν οι Τούρκοι
και ήταν αυτό το οποίο τους έκανε κατακτητές και άρα μισητούς στους γηγενείς κάποιοι το πήραν και το μοίρασαν σε πρόσφυγες. Για το κεφάλαιο μισεί αδερφός τον αδερφό. Για το κεφάλαιο μπορούν να μισήσουν Έλληνες κάποιους άλλους Έλληνες. Δεν τίθεται δηλαδή θέμα καταγωγής ή ελληνικότητας των προσφύγων. Τίθεται θέμα εντοπιότητας και δικαίου. Είναι λοιπόν δυνατόν να μην μισηθούν οι ξένοι ευνοημένοι της Μακεδονίας από τους αδικημένους γηγενείς; Από αυτούς δηλαδή που μόνον στα χαρτιά απελευθερώθηκαν; Από αυτούς που ήταν φτωχοί εξαιτίας των κατακτητών και παρέμειναν φτωχοί εξαιτίας των εποίκων; Το θέμα ήταν ότι αυτό το μίσος ήταν αυτό το οποίο βόλευε την Αθήνα και αυτό επιδιώχθηκε να προκληθεί. Γιατί; Γιατί έθετε σχεδόν τον μισό πληθυσμό της νέας Μακεδονίας υπό την ομηρία της. Μέσα σ' έναν "ωκεανό" οργισμένων γηγενών οι φοβισμένοι πρόσφυγες δεν είχαν πού αλλού να στραφούν, παρά μόνον στην Αθήνα.

Τα πράγματα πλέον ήταν απόλυτα ελεγχόμενα. Το μακεδονικό κεφάλαιο είχε κατακερματιστεί και αυτοί οι οποίοι είχαν το μεγαλύτερο μέρος του ήταν "όμηροι" της Αθήνας. Η Αθήνα θα μπορούσε να το "αρμέγει" και αυτοί οι οποίοι θα θίγονταν από αυτό το "άρμεγμα"
και ήταν οι νέοι κεφαλαιοκράτες θα φοβούνταν ν' αντιδράσουν. Πώς θα γινόταν αυτό το "άρμεγμα"; Οι εκλεκτοί της Αθήνας θα εμπορεύονταν τα προϊόντα των μικροκεφαλαιοκρατών και οι ίδιοι θ' αποφάσιζαν για το πού θα εγκαθιστούσαν τη βιομηχανία η οποία θα συνδεόταν μ' αυτήν την παραγωγή. Το εργοστάσιο, που λόγω οικονομίας θα έπρεπε να χτιστεί στις Σέρρες, θα χτιζόταν λόγω πολιτικής στην Αθήνα. Το μεγάλο λιμάνι, που λόγω οικονομίας θα έπρεπε να χτιστεί στη Θεσσαλονίκη, θα χτιζόταν λόγω πολιτικής στο επίνειο της Αθήνας, που είναι ο Πειραιάς.

Όλα αυτά τα οικονομικά "λάθη" ήταν πολιτικές επιλογές. Γιατί έγιναν, παρ' όλο το προφανές σφάλμα που τα διέκρινε ως επιλογές; Γιατί η Αθήνα για πολιτικούς λόγους έπρεπε να συγκεντρώσει μεγάλους πληθυσμούς. Για να μπορεί να τους ελέγχει και μέσω αυτών να εξουσιάζει το κράτος. Οι Αθηναίοι, χωρίς καθόλου κεφάλαιο και μόνον εξαιτίας της πολιτικής, θα γίνονταν καί ισχυροί κεφαλαιοκράτες καί πλούσιοι έμποροι. Οι μεγάλοι πληθυσμοί που θα συγκέντρωναν θα τους έδιναν τη δυνατότητα να γίνουν πλούσιοι έμποροι και οι ίδιοι πληθυσμοί θα τους έδιναν το άλλοθι να μετακινήσουν τη βιομηχανική παραγωγή στο Νότο. Όποιος ελέγχει πληθυσμούς και κεφάλαιο ελέγχει την εξουσία. Η Μακεδονία με συνοπτικές διαδικασίες είχε χάσει το "παιχνίδι".


Οι στρατιωτικοί και οι χωροφύλακες τα είχαν καταφέρει μια χαρά. Κατέστρεψαν τους βιομηχάνους και τους τραπεζίτες του Βορρά και δεν θα τους είχαν πλέον απέναντί τους ως αντιπάλους στη νομή της εξουσίας. Όλους αυτούς τους ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες σταδιακά
και λόγω της νέας οικονομίας θα τους μετακινούσαν στο Νότο. Στον Βορρά θα παρέμεναν μόνο οι μικροϊδιοκτήτες της γης, οι οποίοι θα ήταν εύκολη λεία για τους ισχυρούς της Αθήνας. Τα πράγματα είναι απλά. Κατέκτησαν έναν χώρο, τον μοίρασαν όπως ήθελαν σε εποίκους και έστειλαν τους χωροφύλακες να φυλάγουν τη μοιρασιά.

Αρκούσε όμως αυτό; Όχι βέβαια. Γιατί; Γιατί το κεφάλαιο δεν εξουδετερώνεται τόσο εύκολα. Το οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργεί μπορεί να περιορίζει το κεφάλαιο με τα "τοιχώματά" του, αλλά δεν μπορεί να το νικήσει, αν δεν το παρακολουθεί και δεν σέβεται τη δυναμική του. Το κεφάλαιο έχει μια δυναμική που μοιάζει μ' αυτήν του ορμητικού χειμάρρου. Δεν "καταλαβαίνει" από χρόνο. Θα πιέζει μόνιμα τα "τοιχώματα" μέχρι να βρει διέξοδο.


Αυτό συνέβαινε και με το μακεδονικό κεφάλαιο. Η μοιρασιά μπορεί ν' ανέκοψε στιγμιαία την πορεία του, αλλά αυτό δεν μπορούσε να είναι μόνιμο, αν δεν υπήρχε κάποια ειδική αντιμετώπιση με μακροχρόνια προοπτική. Μόλις οι πρόσφυγες του Βορρά θ' ανακτούσαν την αυτοπεποίθησή τους, θ' ακολουθούσαν τα συμφέροντά τους, που ταυτίζονταν με αυτά του κεφαλαίου. Ήταν θέμα χρόνου στο όνομα του κοινού συμφέροντος να τα έβρισκαν με τους γηγενείς και ν' αναζητούσαν το μέγιστο της απόδοσης του κεφαλαίου. Κεφαλαιοκράτες και εργάτες ανεξαρτήτου καταγωγής γρήγορα θα διαπίστωναν κοινά συμφέροντα.


Κανέναν στη Μακεδονία δεν συνέφερε το "άρμεγμα" της Αθήνας και γρήγορα γηγενείς και πρόσφυγες θα έβρισκαν διαύλους συνεννόησης. Αυτή η συνεννόηση όμως ήταν ο εφιάλτης της Αθήνας. Γιατί; Γιατί όποιος ελέγχει το κεφάλαιο
και άρα την παραγωγή μέσα σε έναν χώρο ελέγχει και το εμπόριο. Όποιος ελέγχει το κεφάλαιο της γης, ελέγχει και τη βιομηχανία. Αν δηλαδή υπήρχε συνεννόηση στη Μακεδονία, θα καταστρέφονταν οι Αθηναίοι, που σε πρώτη φάση "νίκησαν". Γιατί; Γιατί έτσι όπως είναι διαμορφωμένες οι σύγχρονες αστικές οικονομίες, οι Μακεδόνες θα μπορούσαν λόγω ισχύος να ασκήσουν εσωτερικό κοινωνικό ιμπεριαλισμό. Θα κατέβαιναν οι ίδιοι ως έμποροι στην Αθήνα των τεράστιων αναγκών. Οι Μακεδόνες, για λόγους κόστους πλέον, θα έχτιζαν τα νέα εργοστάσια στη Μακεδονία, μετατρέποντας τα αθηναϊκά εργοστάσια σε άχρηστους "περιστερώνες". Ο εφιάλτης της Αθήνας δηλαδή συνδεόταν με την πιθανότητα συνεννόησης μεταξύ προσφύγων και γηγενών στη Μακεδονία. Μια συνεννόηση που θα μετακινούσε εκ νέου το κεφάλαιο και μαζί μ' αυτό θα μετακινούσε και πληθυσμούς στο Βορρά.

Αυτόν τον εφιάλτη προσπάθησε να νικήσει η Αθήνα με την ταξική συνομωσία στην οποία αναφερόμαστε. Ποια ήταν αυτήν. Η Αθήνα, από τη στιγμή που είχε συγκρουόμενα συμφέροντα με την κεφαλαιοκρατική και εργατική τάξη του Βορρά, ευνόησε στη Μακεδονία τους αστούς. Τους ευνόησε, αλλά τους ανέθεσε και μια συγκεκριμένη αποστολή. Ποια ήταν αυτή; Να διχάζουν μόνιμα τους πληθυσμούς, ώστε να μην είναι εφικτή η συνεννόηση μεταξύ τους. Ακόμα και σήμερα, έναν σχεδόν αιώνα μετά τη μικρασιατική καταστροφή, γίνεται το ίδιο πράγμα. Οι "αμόρφωτοι" φέρονται πολιτισμένα και οι "μορφωμένοι" φέρονται βαρβαρικά. Γηγενείς και πρόσφυγες ζουν και εργάζονται πλάι-πλάι χωρίς κανένα πλέον πρόβλημα και οι αστοί έχουν ως μόνιμη και σχεδόν επαγγελματική απασχόληση να ξύνουν "πληγές". Γηγενείς και πρόσφυγες αναπτύσσουν φιλίες και παντρεύονται μεταξύ τους και οι αστοί εξακολουθούν να "παίζουν" τα διχαστικά ρατσιστικά παιχνιδάκια. Κάθε φορά δηλαδή που υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων ή κάποιο οικονομικό πρόβλημα
πράγμα που είναι φυσικό μέσα στην οικονομία κάποιοι "μαντρώνουν" τους πληθυσμούς. Για κάποιους πάντα για όλα φταίνε οι "άλλοι" και η καταστροφή αυτών των "άλλων" είναι η μόνη λύση.

Για να είναι ακόμα πιο σίγουρη η Αθήνα για τη μονιμοποίηση της κατάστασης, όχι μόνον ευνόησε τους αστούς ως κοινωνική τάξη, αλλά φρόντισε να ελέγξει όσο το δυνατόν περισσότερο τη σύνθεση της τάξης αυτής. Πώς είναι δυνατόν να συμβεί αυτό; Μέσω της εξουσίας και των επιλογών της. Αστικοποιούν μέσω διορισμών στον δημόσιο τομέα τους πρόσφυγες με ρυθμούς οι οποίοι είναι υψηλότεροι από αυτούς που έχουν οι γηγενείς. Με τον τρόπο αυτόν δημιουργούν συλλογικά συμφέροντα τα οποία δεν συνδέονται πλέον με το κεφάλαιο και έτσι εξακολουθούν να διατηρούν το καθεστώς "ομηρίας" των προσφύγων. Σήμερα, δηλαδή, που δεν έχουν χωράφια για να μοιράζουν και να ενισχύουν τον διχασμό, "παίζουν" με τις θέσεις εργασίας στο δημόσιο "χωράφι". Παλιότερα κάποιοι ήταν "φανατικοί" πρόσφυγες για να προστατεύσουν τα χωράφια τους, ενώ σήμερα κάνουν το ίδιο για μια θέση στο δημόσιο.


Υπάρχουν άνθρωποι στη Μακεδονία που ακόμα τρώνε "ψωμί", παριστάνοντας τους "προστάτες", είτε των προσφύγων είτε των γηγενών. Οι πληθυσμοί ζουν πλέον μεταξύ τους χωρίς πρόβλημα και αυτοί
για να τους εκμεταλλεύονται όποτε μπορούν και τους βολεύει τους διχάζουν. "Ψηφίστε τον τάδε, γιατί είναι πρόσφυγας. Διορίστε τον τάδε, γιατί είναι πρόσφυγας. Να εμποδίσουμε τον δείνα να εξελιχθεί, γιατί είναι ντόπιος". Τα ίδια συμβαίνουν και από την άλλη πλευρά. Ο ένας παρασέρνει τον άλλο και όλοι μαζί ρίχνουν νερό στον "μύλο" της Αθήνας. Τα πάντα δηλαδή εξακολουθούν να γίνονται με βάση δεδομένα εποχών που δεν αφορούν τον σημερινό πληθυσμό της Μακεδονίας. Έναν πληθυσμό, που χωρίζεται συστηματικά στους "δικούς μας" και στους "άλλους". Ο ένας παρασέρνει τον άλλον και όλοι οι Μακεδόνες ανεξαρτήτου καταγωγής γίνονται τα θύματα της Αθήνας. Δουλεύουν μέρα-νύχτα στα χωράφια, για να έρχεται ο Αθηναίος έμπορος και να τους αρπάζει τζάμπα την παραγωγή. Σπουδάζουν στα καλύτερα πανεπιστήμια, για να έρχεται ο Αθηναίος πολιτικός και να τους μετατρέπει σε τοπικά "κωλοσφούγκια" των κομμάτων.

Εδώ υπάρχει βέβαια και μια ειρωνεία, που προκύπτει ως φαινόμενο εξαιτίας της απληστίας των Αθηναίων. Τι σημαίνει αυτό; Το εξής απλό. Κάποιοι πονηροί, για να ελέγχουν την πολιτική εξουσία στην Ελλάδα, επένδυσαν και τελικά κατάφεραν να επιβάλουν τον δικομματισμό. Αυτό το οποίο αγνοούσαν ήταν ότι με τις "πλατφόρμες" του δικομματισμού "αμβλύνουν" τις εσωτερικές τριβές στη Μακεδονία. Την Αθήνα την συμφέρει να μην υπάρχουν μεγάλες πολιτικές και ιδεολογικές "πλατφόρμες", που θ' ανεβαίνουν επάνω τους μεικτοί πληθυσμοί. Τα συμφέροντα δηλαδή κάποιων ισχυρών μεγαλοαστικών οικογενειών της Αθήνας κατέστρεψαν τις ίδιες τις βάσεις των συμφερόντων της Αθήνας. Η απληστία μερικών αστών κατέστρεψε αυτά που με πολύ πονηριά και μεθοδικότητα κάποιοι πρόγονοί τους είχαν δημιουργήσει. Οι συνθήκες δικομματισμού ευνοούν τη Μακεδονία, γιατί αλλάζουν τις κοινωνικές συμμαχίες μέσα στα "σπλάχνα" της.


Εξαιτίας του δικομματισμού ομογενοποιείται επικίνδυνα για την Αθήνα ο πληθυσμός της Μακεδονίας. Τα πολιτικά πάθη και οι ιδεολογικές μισαλλοδοξίες αλλάζουν τις συλλογικές συμπεριφορές, που ήταν πάγιες εδώ και σχεδόν έναν αιώνα. Πρόσφυγες μισούν πλέον πρόσφυγες για λόγους πολιτικούς. Πρόσφυγες λατρεύουν γηγενείς για λόγους πολιτικούς. Το ίδιο συμβαίνει και με τους γηγενείς. Η δυναμική του διχασμού, που μέχρι τώρα διατηρούσε τη Μακεδονία "καθυστερημένη" και στο έλεος της Αθήνας, έχει πάψει να είναι ισχυρή. Οι Μακεδόνες, έστω και με καθυστέρηση ενός αιώνα, κατάλαβαν ότι δεν τους συμφέρει να εξαντλούν τον δυναμισμό και τα πάθη τους σε διχαστικές συμπεριφορές. Σήμερα και μετά από τον χρόνο που απαίτησαν οι "ζυμώσεις", ο πληθυσμός είναι ομοιογενής και μόνον κάποιοι λίγοι πονηροί και σχεδόν γραφικοί προσπαθούν να επωφεληθούν από τις πρακτικές του παρελθόντος. Σήμερα οι Μακεδόνες ανεξαρτήτου καταγωγής είναι πιο μορφωμένοι και πιο ισχυροί από ποτέ. Σήμερα οι Μακεδόνες είναι πραγματικά αδέρφια μεταξύ τους και μπορούν να υπερασπιστούν ενωμένοι τα "οικογενειακά" τους συμφέροντα.


Ο αναγνώστης εύλογα θ' αναρωτιέται γιατί αναφερόμαστε σε όλα αυτά τα εκ πρώτης όψεως άσχετα με το θέμα πράγματα. Αναφερόμαστε σ' αυτά, γιατί σε άλλη περίπτωση δεν πρόκειται να καταλάβει ο αναγνώστης τι συνέβη. Εξαιτίας εκείνης της κατάστασης προέκυψε η σημερινή οικοδομική και οικιστική αθλιότητα. Πώς έγινε αυτό; Με τον εξής απλό τρόπο. Έγιναν πάρα πολλά πράγματα γρήγορα και εσκεμμένα λάθος. Κάποιοι πονηροί, εκμεταλλευόμενοι την έννοια του "επείγοντος", δημιούργησαν όλες εκείνες τις συνθήκες που αποτελούν τον σημερινό "καρκίνο" της Ελλάδας. Τα πρώτα "θύματα" αυτής της κατάστασης ήταν οι έννοιες της χωροταξίας και της πολεοδομίας. Αυτές οι έννοιες απλά έπαψαν να υπάρχουν στην Ελλάδα από την επομένη της μικρασιατικής καταστροφής.


Δεν υπάρχει χωροταξία σε μια χώρα, όταν κάποιοι πονηροί προσπαθούν να επωφεληθούν εις βάρος κάποιων άλλων. Δεν υπάρχει δηλαδή χωροταξία, όταν ολόκληρες περιοχές αναπτύσσονται εις βάρος άλλων. Η ίδια η φύση της επιστήμης της χωροταξίας απειλεί το αθηνοκεντρικό κράτος. Γι' αυτούς που δεν γνωρίζουν τι ακριβώς σημαίνει χωροταξία, αρκεί να ξέρουν ότι η χωροταξία είναι η επιστήμη που έχει ως στόχο τη μέγιστη ανάπτυξη ενός χώρου με βάση τις πραγματικές του δυνατότητες και τα πραγματικά δεδομένα που τον αφορούν. Δεδομένα, που έχουν σχέση με οικονομικά, πληθυσμιακά και πολιτισμικά μεγέθη. Η χωροταξία συνέφερε τη Μακεδονία και γι' αυτό η Αθήνα την "σκότωσε" πολύ πριν την απειλήσει. Ένας σωστός χωροτακτικός σχεδιασμός θα μετέφερε τη βιομηχανία στη βόρεια Ελλάδα και αυτό θα ήταν το τέλος των "κοτζαμπάσηδων".


Γιατί; Γιατί στην οικονομία τα πάντα είναι αλληλένδετα. Το κεφάλαιο ακολουθεί το κεφάλαιο. Το ισχυρό πρωτογενές κεφάλαιο γίνεται η βάση για τη δημιουργία του δευτερογενούς. Η βιομηχανία δηλαδή "ακολουθεί" μια πλούσια γη. Από εκεί και πέρα τα πάντα έχουν τη φυσική τους εξέλιξη. Οι πληθυσμοί "ακολουθούν" τη βιομηχανία και όχι το αντίθετο, όπως συνέβη στην Ελλάδα. Οι πληθυσμοί δημιουργούν τις προϋποθέσεις ανάπτυξης του τριτογενούς τομέα, που είναι αυτός των υπηρεσιών. Επειδή όμως κεφάλαιο και πληθυσμοί δίνουν την εξουσία, ευνόητο είναι ότι η Αθήνα υπό αυτές τις συνθήκες θα παρέμενε χωριό και αδύναμη να παρακολουθήσει τις εξελίξεις. Μαζί μ' αυτήν θα έμεναν έξω από το παιχνίδι της εξουσίας και οι "δημοκράτες" της. Οι "δημοκράτες" της Αθήνας, που ανά βδομάδα έκαναν και από ένα πραξικόπημα για να "σώσουν" τη χώρα.


Η αγωνία της Αθήνας να επιβιώσει ως πρωτεύουσα, χωρίς να διαθέτει τα απαραίτητα προσόντα ήταν αυτή η οποία "σκότωσε" τη χωροταξία. Όμως, αυτό δεν είναι ούτε τόσο απλό ούτε τόσο ανώδυνο. Τη χωροταξία δεν μπορείς να τη "σκοτώσεις" χωρίς συνέπειες. Είναι θέμα χρόνου να το "πληρώσεις" και μάλιστα ακριβά. Μόνον ο σωστός χωροτακτικός σχεδιασμός εξασφαλίζει ισχυρή οικονομία, γιατί μόνον αυτός στοχεύει στην αυτοδυναμία και στην πραγματική ανάπτυξη ενός χώρου. Το πόσο σημαντική είναι η χωροταξία και ποιες οι συνέπειες όταν την αγνοείς, μπορεί ο αναγνώστης να το καταλάβει μόνον αν σκεφτεί το εξής παράδειγμα. Είναι σαν να χτίζεις ένα κάστρο για να προστατεύσεις την κοινωνία και για λόγους άσχετους με τις πραγματικές ανάγκες να μην εντάσεις μέσα στο κάστρο την πηγή του νερού ή τις αποθήκες τροφίμων και πρώτων υλών, που επηρεάζουν άμεσα την επιβίωση της κοινωνίας.


Αυτό είναι χωροτακτικό έγκλημα. Γιατί; Γιατί είναι θέμα χρόνου να το "πληρώσεις". Θα το "πληρώσεις" καί στα σημαντικά καί στα ασήμαντα. Είναι θέμα χρόνου η οικονομία της κοινωνίας ν' αναπτύσσεται με μη φυσικό τρόπο, γιατί θα υπάρχουν αφύσικα συμφέροντα που θα την επηρεάζουν. Είναι θέμα χρόνου η οικονομία αυτή να μην είναι ανταγωνιστική. Γιατί; Γιατί τα πάντα θα σου κοστίζουν πιο ακριβά. Από αυτά τα οποία έχεις ανάγκη να καταναλώσεις μέχρι αυτά τα οποία πρέπει να παράγεις. Από τη στιγμή που πρέπει να τα μεταφέρεις, είτε ως αγαθά για κατανάλωση είτε ως πρώτη ύλη για παραγωγή, θα πρέπει να πληρώσεις τη μεταφορά. Κοστίζει η μεταφορά της πρώτης ύλης για οτιδήποτε επιχειρείς να παράγεις κι αυτό επηρεάζει το κόστος παραγωγής και άρα την ανταγωνιστικότητα.


Δεν μπορεί ν' ανταγωνιστεί ένας παραγωγός έναν αντίπαλό του, όταν αναγκάζεται να πληρώσει πράγματα που για τον δεύτερο είναι δωρεάν. ΅Επιπλέον μια τέτοια οικονομία είναι ευάλωτη σε πιέσεις. Είναι ευάλωτη καί σε "φίλους", που θα εκβιάζουν με τη μεταφορά καί σε εχθρούς, που θ' απειλούν με κατάληψη των "αποθηκών", οι οποίες βρίσκονται εκτός κάστρου και άρα εκτός προστασίας. Είναι θέμα χρόνου αυτό το χαζοκάστρο να πέσει θύμα των "νερουλάδων" για παράδειγμα. Αυτοί οι οποίοι θα μεταφέρουν το υπερπολύτιμο "νερό", θα εκβιάζουν αυτούς που το έχουν ανάγκη. Αυτοί οι οποίοι μεταφέρουν το "νερό" θ' αποφασίζουν ποιοι θα προοδεύουν μέσα στην κοινωνία και ποιοι όχι. Το ακόμα χειρότερο είναι ότι σε περίπτωση εξωτερικής απειλής δεν υπάρχει δυνατότητα άμυνας. Όταν η πηγή "νερού"
που έχει ανάγκη η κοινωνία η οποία αμύνεται βρίσκεται εκτός του κάστρου, δεν προστατεύεται επαρκώς και αρκεί στον εχθρό να καταλάβει την πηγή, για να νικήσει την κοινωνία, χωρίς ούτε καν να χρειαστεί να πολιορκήσει την πόλη.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την οικονομία. Η κάθε εθνική οικονομία μοιάζει με ένα κάστρο, που προστατεύει έναν λαό και τον βοηθάει ν' αναπτυχθεί. Το εθνικό κεφάλαιο είναι η "πηγή" που έχει ανάγκη ένας λαός για να ζήσει. Το κάστρο, που είναι η εθνική οικονομία, πρέπει να σχεδιάζεται με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπορεί να προστατεύει την "πηγή" αυτήν. Η οικονομία όμως, ως κάστρο, έχει και αυτήν τους εχθρούς και τους φίλους της. Αυτούς που την "πολιορκούν" για να την αλώσουν και αυτούς που αμύνονται για να την προστατεύσουν. Όταν αλλού βρίσκεται ο λαός και η εξουσία και αλλού το κεφάλαιο, υπάρχει πρόβλημα. Πρόβλημα, που μοιάζει μ' αυτό που περιγράψαμε παραπάνω. Γιατί; Γιατί η έλλειψη αυτοδυναμίας θέτει υπό εκβιαστικό καθεστώς την οικονομία. Παράγοντες μη φυσικοί την εκβιάζουν και την ωθούν σε μια ανάπτυξη που δεν είναι φυσιολογική. Επιπλέον είναι ευάλωτη σε εξωτερικούς εχθρούς.


Αυτό ακριβώς συμβαίνει με την ελληνική οικονομία και γι' αυτόν τον λόγο η ίδια η Ελλάδα είναι καθηλωμένη στο επίπεδο της "Μπανανίας". Στην Ελλάδα αλλού βρίσκεται συγκεντρωμένος ο πληθυσμός και αλλού βρίσκεται το κεφάλαιο που αυτός ο πληθυσμός έχει ανάγκη για να επιβιώσει και στη συνέχεια να προοδεύσει. Αλλού βρίσκεται το πρωτογενές κεφάλαιο που παράγει την πρώτη ύλη και αλλού βρίσκεται η βιομηχανία που το επεξεργάζεται. Η "πηγή" βρίσκεται στο Βορρά και ο πληθυσμός στο Νότο. Τα αποτελέσματα αυτής της παραδοξότητας είναι αυτά τα οποία βλέπουμε. Η ελληνική κεφαλαιοκρατία δεν μπορεί ν' αναπτυχθεί, γιατί από τη φύση της δεν είναι ανταγωνιστική. Έχει τεράστιο κόστος λειτουργίας, γιατί επιβαρύνεται από το μεγάλο κόστος μεταφοράς που συνεπάγεται η απόσταση μεταξύ των υποχώρων της οικονομίας. Υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ του χώρου παραγωγής της πρώτης ύλης και του χώρου παραγωγής του τελικού προϊόντος. Υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ του χώρου παραγωγής και του χώρου της αγοράς. Πιο φτηνά μπορεί να φτάσει στην Αθήνα μια πρώτη ύλη ή ένα προϊόν από τη Μικρά Ασία παρά από τη Μακεδονία.


Αυτό το δομικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας την κάνει ευάλωτη στους παράγοντες που επηρεάζουν τη "μεταφορά". Στο όνομα της "φτήνιας" και των λαϊκών συμφερόντων κάποιοι πονηροί μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν εις βάρος όποιων θέλουν. Στην Ελλάδα οι "νερουλάδες" του εμπορίου είναι πιο ισχυροί από τους ιδιοκτήτες των "πηγών". Πρόσφατα αποδείχθηκε ότι οι παραγωγοί κερασιών εισέπρατταν 2 ευρώ για ένα κιλό κεράσια και οι "νερουλάδες" του εμπορίου εισέπρατταν για την ίδια ποσότητα 20 ευρώ. Όταν ένας καραγκιόζης έμπορος με ένα φορτηγάκι ελέγχει δέκα παραγωγούς, οι οποίοι διαθέτουν από 50 στρέμματα ο καθένας, σημαίνει ότι το φορτηγάκι του αντιπροσωπεύει 5000 στρέμματα γης. Χωρίς κανέναν κόπο, χωρίς κανένα ρίσκο και με μια του κίνηση εισπράττει τα μέγιστα. Με τον τρόπο αυτόν τα 500 στρέμματα εύφορης μακεδονικής γης γίνονται 5000 "virtual" εύφορα στρέμματα του Νότου.


Αυτό είναι ιμπεριαλισμός. Αυτός είναι ο ιμπεριαλισμός του εμπορίου. Αυτοί λοιπόν οι "νερουλάδες" του εμπορίου εκβιάζουν μόνιμα τους πληθυσμούς σε όλα τα επίπεδα. Οι έμποροι, που καλύπτουν τις ανάγκες της πρωτεύουσας, εκβιάζουν την εξουσία. Δεν υπάρχει σοβαρό κράτος, όταν κυρίαρχοι της οικονομίας είναι οι έμποροι. Κέρδος από το εμπόριο υπάρχει για ένα κράτος μόνον όταν αυτό ασκείται εις βάρος των ξένων πληθυσμών των ξένων κρατών. Όταν το εμπόριο περιορίζεται εντός της εθνικής οικονομίας και στρέφεται αποκλειστικά εις βάρος των τοπικών πληθυσμών, οδηγεί πάντα στην αθλιότητα και την υπανάπτυξη. Γιατί; Γιατί είναι θέμα χρόνου, αναζητώντας οι έμποροι το κέρδος, ν' αφήσουν "ανοικτή" την οικονομία. "Ανοικτή" οικονομία σημαίνει είσοδο των "εχθρών" κι αυτό συνεπάγεται υπανάπτυξη.


Οι έμποροι έχουν συγκρουόμενα συμφέροντα με το κεφάλαιο. Έχουν συγκρουόμενα συμφέροντα με την κεφαλαιοκρατία και με την εργατική τάξη, που επιβιώνουν εξαιτίας του κεφαλαίου. Έχουν συγκρουόμενα συμφέροντα δηλαδή με τον λαό. Δεν τους συμφέρει η τοπική ανάπτυξη, γιατί παύουν να έχουν αντικείμενο ως έμποροι. Όταν λοιπόν αυτοί οι "παρασιτικοί" παράγοντες της οικονομίας γίνονται κυρίαρχοι, επηρεάζουν την εξουσία και άρα επηρεάζουν το νομοθετικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργεί η οικονομία. Εκ των δεδομένων δηλαδή οι νόμοι θα ευνοούν τους ίδιους και όχι το κεφάλαιο και άρα την ανάπτυξη. Αυτό όμως είναι τρομερό. Γιατί; Γιατί για το κέρδος λίγων ανθρώπων μπορεί να βυθιστεί ένας λαός και μια οικονομία στην υπανάπτυξη. Οι έμποροι συνεχώς εκβιάζουν. Πώς θ' αναπτυχθεί η τοπική βιομηχανία, όταν οι έμποροι θ' αναγκάζουν την εξουσία να τους επιτρέπει τις εισαγωγές; Πώς θ' αναπτυχθούν οι κεφαλαιοκράτες και πώς θα δουλέψουν οι εργάτες, όταν δεν θα μπορούν να κατακτήσουν την τοπική αγορά;


Τι είδους ανάπτυξη μπορείς να έχεις, όταν δεν μπορείς να κατακτήσεις ούτε καν τη δική σου αγορά; Πώς θα φιλοδοξείς να εξάγεις προϊόντα, όταν κατακλύζεσαι από εισαγωγές; Τι είδους οικονομική πολιτική μπορείς ν' ακολουθήσεις, όταν τα προϊόντα σου είναι πανάκριβα ακόμα και στο φυσικό τους χώρο; Είναι δυνατόν να είναι ανταγωνιστική η "Λάρκο" για παράδειγμα; Πώς θα είναι ανταγωνιστική, όταν η πρώτη ύλη που χρειάζεται ως βιομηχανία απέχει εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το εργοστάσιο το οποίο την επεξεργάζεται; Όταν πληρώνει μεταφορά του μεταλλεύματος; Ακόμα και σήμερα το προς επεξεργασία μετάλλευμα το μεταφέρουν με πανάκριβα φορτηγά εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τον χώρο εξόρυξής του. Αυτή η αδυναμία της παραγωγής να είναι ανταγωνιστική δίνει χώρο στο εμπόριο ν' αναπτυχθεί και αυτό είναι το τέλος της οικονομίας.


Το εμπόριο είναι ο "καρκίνος" της οικονομίας. Είναι θέμα χρόνου με τον ανεξέλεγκτο ανταγωνισμό των εμπόρων να καταστραφούν τα πάντα. Όχι μόνον ν' αποτύχουν οι αναπτυξιακές προσπάθειες στον δευτερογενή τομέα, αλλά και στον πρωτογενή τομέα, που θεωρείται ακλόνητος. Σήμερα για παράδειγμα οι έμποροι παίρνουν ντομάτες από τη Μακεδονία για να "ταΐσουν" την πρωτεύουσα και αύριο, αν αυτό τους συμφέρει περισσότερο, θα τις παίρνουν από τη Βουλγαρία. Ακόμα και όταν δεν κάνουν εισαγωγές, ακολουθούν μια πάγια εκβιαστική θέση. Μπορούν με φόβητρο τη φτηνή Βουλγαρία ν' απειλούν με εξαθλίωση τους κεφαλαιοκράτες και απλά, εκβιάζοντάς τους, να τους λεηλατούν.


Η Ελλάδα, ακριβώς λόγω της αφύσικης ανάπτυξής της, έγινε μια "Μπανανία", που την οικονομία της τη "ρυθμίζουν" κάποιοι λίγοι έμποροι. Το ακόμα χειρότερο είναι ότι εξαιτίας αυτής της αφύσικης ανάπτυξης πέφτει θύμα και του ιμπεριαλισμού. Γιατί; Γιατί οι ιμπεριαλιστές γνωρίζουν τα δομικά της προβλήματα. Γνωρίζουν για παράδειγμα ότι οι Νότιοι εκμεταλλεύονται τους Βόρειους. Ακριβώς, επειδή το γνωρίζουν, την εκβιάζουν. Κάθε φορά που η Αθήνα αποφασίζει ν' ακολουθήσει μια καλή εθνική αναπτυξιακή πολιτική, απειλείται. Την απειλούν με απόσχιση της Μακεδονίας. Την απειλούν με ξεσηκωμό των Μακεδόνων. Αυτό είναι εύκολο. Γιατί; Γιατί δεν χρειάζεται ούτε καν να μπεις στον κόπο να "πείσεις" τους λαούς για τη "διαφορετικότητά" τους και να τους ξεσηκώσεις. Αρκεί να τους αποδείξεις την προφανή εκμετάλλευση και από εκεί και πέρα είναι εύκολο να τους ξεσηκώσεις εναντίον του κέντρου. Είναι εύκολο να ξεσηκώσεις τους ιδιοκτήτες των "πηγών" εναντίον των "νερουλάδων" και εναντίον αυτών που τελικά εκμεταλλεύονται μόνοι τους το "νερό".


Επιπλέον, εξαιτίας της πρακτικής που ακολουθήθηκε μέχρι σήμερα, δεν χρειάζεται καν να βάλεις τους Μακεδόνες σ' αυτό το διχαστικό παιχνίδι. Με τη συνεχή λεηλασία του μακεδονικού κεφαλαίου η Μακεδονία υπέστη μια τρομερή πληθυσμιακή αιμορραγία. Δεν μπόρεσε όχι μόνον ν' αυξήσει τον πληθυσμό της, εξαιτίας της ανάπτυξης, αλλά αντίθετα τον μείωσε. Αυτήν την "έρημη" Μακεδονία εύκολα την κάνεις διεκδικήσιμη από τους γείτονες. Είναι εύκολα διεκδικήσιμη, γιατί απλούστατα δεν έχει άμυνες. Αντί φυσιολογικά να τρέμουν οι γείτονες από την αρπακτικότητα του "κτήνους", φτάσαμε στο σημείο να την διεκδικούν αστείες δυνάμεις, όπως η F.Y.R.O.M ή η Αλβανία. Όλα αυτά οφείλονται στην έλλειψη χωροτακτικού σχεδιασμού στην Ελλάδα. Όλα αυτά εξηγούν το γιατί η Ελλάδα από την απελευθέρωσή της μέχρι σήμερα είναι μια επιφανής "Μπανανία".


Το αμέσως επόμενο θύμα της Αθήνας ήταν η πολεοδομία. Γιατί; Γιατί χάρη στην πολεοδομία θα μπορούσε να κάνει την εσωτερική της πολιτική. Με την κακή χρήση της χωροταξίας "έριξε" τη Μακεδονία και με την επίσης κακή χρήση της πολεοδομίας "έριξε" τις κοινωνικές τάξεις που δεν την συνέφεραν. Αυτό ήταν απαραίτητο να το κάνει, γιατί στην αντίθετη περίπτωση κινδύνευε. Κινδύνευε, αν για τον οποιονδήποτε λόγο θα είχε απέναντί της ως ανταγωνιστές τους μορφωμένους Μακεδόνες. Οι Μακεδόνες, δηλαδή, μετά το σοκ της μικρασιατικής καταστροφής, θα συνέρχονταν. Θα μόρφωναν τα παιδιά τους και αυτά εύκολα θα στρέφονταν εναντίον των Αθηναίων εμπόρων, που λυμαίνονταν τη Μακεδονία. Ήταν θέμα επιβίωσης για την Αθήνα ν' αποφύγει τη σύγκρουση μ' αυτούς. Ήταν θέμα επιβίωσης γι' αυτήν να προσπαθήσει να καταφέρει να τους μετατρέψει σε συνενόχους της στη μεγάλη λεηλασία.  


Πώς έγινε αυτό; Η Αθήνα επεδίωξε τη συνωμοτική τακτική, που θα ευνοούσε τη μορφωμένη αστική τάξη. Η Αθήνα επένδυε στην αστική τάξη, γιατί αυτή ήταν ο μόνος παράγοντας που θα της επέτρεπε να ελέγχει την κεφαλαιοκρατία και την εργατική τάξη της βορείου Ελλάδας. Τις κοινωνικές τάξεις δηλαδή που έχουν συμπλέοντα συμφέροντα με το κεφάλαιο. Το σύνολο δηλαδή του πολεοδομικού σχεδιασμού έγινε μ' αυτόν τον στόχο. Ο πολεοδομικός σχεδιασμός έγινε με στόχο να ευνοηθούν οι αστοί εις βάρος των υπολοίπων. Οι αστοί, που, όπως είπαμε προηγουμένως, η Αθήνα φρόντισε να ελέγχει τη σύνθεσή τους. Από αυτόν τον σχεδιασμό προκύπτουν οι αθλιότητες που βλέπουμε γύρω μας. Αυτός ο σχεδιασμός είναι υπεύθυνος για την ασχήμια των ελληνικών πόλεων.


Πώς λειτουργεί αυτός ο σχεδιασμός και πώς ευνοεί τους αστούς; Για να το καταλάβει αυτό κάποιος, θα πρέπει να γνωρίζει ποιος ήταν ο προηγούμενος σχεδιασμός. Θα πρέπει να γνωρίζει πώς "ανέπνεαν" οι πόλεις μέχρι τότε και πώς λειτουργούσαν ως ζώντες "οργανισμοί". Τι γινόταν μέχρι τότε; Οι εξελίξεις στις πόλεις δεν ήταν ποτέ θεαματικές. Δεν υπήρχαν μέσα στον ελλαδικό χώρο πόλεις "χρυσοθήρων", που από τη μία μέρα στην άλλη πολλαπλασίαζαν τα μεγέθη τους. Τα μεγέθη τους ακολουθούσαν την ανάπτυξή τους, αλλά αυτή η ανάπτυξη, επειδή ακριβώς ήταν φυσική, γινόταν με ρυθμούς που μπορούσαν  να την παρακολουθούν οι πόλεις. Ποτέ δηλαδή μια πόλη δεν αντιμετώπιζε το ενδεχόμενο να κληθεί να φιλοξενήσει ένα μεγάλο πλήθος εσωτερικών μεταναστών, ώστε να το κάνει με τη διαδικασία του επείγοντος και άρα να "νοθεύσει" τον οικοδομικό ή πολεοδομικό "χαρακτήρα" της και να παρουσιάσει εικόνα αφύσικης ασχήμιας ή "παραλυσίας".


Μέχρι τότε δηλαδή συνέρεαν στις πόλεις πληθυσμοί από την περιφέρεια, αλλά αυτό δεν ήταν πρόβλημα. Η συρροή πληθυσμών στις πόλεις είναι απόλυτα φυσική, γιατί στην περιφέρεια η απασχόληση και άρα η επιβίωση συνδέεται αποκλειστικά με την έννοια του κεφαλαίου. Χωρίς κεφάλαιο δεν επιβιώνεις στην περιφέρεια. Άρα, είτε επειδή κάποιος δεν διαθέτει κεφάλαιο στην επαρχία είτε επειδή δεν του φτάνει για να επιβιώσει αξιοπρεπώς, αναγκαστικά θ' ακολουθήσει την εξέλιξη και θ' αναζητήσει την απασχόληση εκεί όπου προσφέρεται. Απασχόληση και άρα επιβίωση σε μη κεφαλαιοκράτες μπορούν να προσφέρουν μόνον οι πόλεις στις οποίες αναπτύσσονται ανώτερες μορφές κεφαλαίου. Μορφές κεφαλαίου που μπορούν να προσφέρουν μισθούς και άρα υψηλή ποιότητα ζωής.

Back to content | Back to main menu