Κορυφή σελίδας
Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας - ΥΔΡΟΧΟΟΣ

Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας - ΥΔΡΟΧΟΟΣ

Go to content

Main menu

Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας

25 Μαϊου 2003

Μ' αυτού του είδους την πολιτική μονιμοποιείς το πρόβλημα και το κάνεις πολεοδομικό "καρκίνο". Έναν "καρκίνο" μόνιμο, γιατί δίνεις πάντα το πλεονέκτημα στους αστούς. Γιατί; Γιατί αυτοί οι οποίοι βρίσκονται στα πολεοδομικά όρια θα εξακολουθήσουν να "επενδύουν" στη γη και άρα θα επιβαρύνουν διαρκώς το πρόβλημα. Έχοντας τα ακίνητά τους μεγάλη οικονομική απόδοση, εύκολα επενδύουν και πάλι σε οικόπεδα. Ελέγχουν δηλαδή την πόλη και ελέγχουν και τον χώρο έξω απ' αυτήν. Ελέγχουν την τρέχουσα οικοδομική δραστηριότητα μέσα σ' αυτήν και ελέγχουν και το "μέλλον" της δραστηριότητας αυτής. Μεγαλώνει η πόλη, αλλά μαζί της μεγαλώνει και η "ζώνη" των αστών.

Αυτό γίνεται ακόμα πιο τρομακτικό, αν σκεφτεί κάποιος και ποιοι αποφασίζουν για όλα αυτά. Αστοί υπάλληλοι της Αθήνας είναι αυτοί οι οποίοι αποφασίζουν πότε και αν θα επεκταθεί το σχέδιο πόλης. Οι αστοί δηλαδή μόνοι τους αποφασίζουν για το πότε θα επεκταθούν τα δικά τους συμφέροντά. Οι αστοί μόνοι τους ενημερώνουν τους ομοίους τους πότε και πού πρέπει ν' αγοράσουν γη. Ο μηχανικός της πολεοδομίας θα το πει στον φίλο του γιατρό, στον δικηγόρο κλπ.. Αυτοί πάντα θα είναι οι "έξυπνοι" και "διορατικοί", που καταλαβαίνουν πάντα τι θα γίνει και θα "επενδύουν" εγκαίρως.


Όμως, το ακόμα χειρότερο έγινε με τον σχεδιασμό του μηχανισμού εκπαίδευσης, ο οποίος αναπτύχθηκε μ' εκείνον τον τρόπο που υπηρετεί και πάλι τα ίδια συμφέροντα. Η Αθήνα, πάνω στην αγωνία της όχι απλά να αστικοποιήσει τους πληθυσμούς που την συνέφεραν αλλά να τους κάνει υποχείριά της, αποφάσισε να κάνει κάτι πολύ πονηρό. Τι ήταν αυτό; Η άμεση κεφαλαιοποίηση της εκπαίδευσης. Για να ενισχύσει δηλαδή τους ταξικούς συμμάχους της σε μια δεδομένα προβληματική οικονομία
λόγω ιμπεριαλισμού, τους "έστρεψε" εναντίον των πληθυσμών και όχι υπέρ του κεφαλαίου. Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Το σύνολο της ανώτατης εκπαίδευσης το σχεδίασε με στόχο να δημιουργήσει μια μεγάλη μάζα πεινασμένων αστών, οι οποίοι θα την υπηρετούσαν προκειμένου να πλουτίσουν. Μια μεγάλη μάζα αστών, που για λογαριασμό της θα πολεμούσαν τους ταξικούς εχθρούς της. Μέσα από τα πανεπιστήμια "παρήγαγε" εμπόρους των επιστημών και όχι επιστήμονες. Ελέγχοντας τους νόμους, "στελέχωνε" την κοινωνική πυραμίδα της κάθε τοπικής κοινωνίας μ' αυτούς που ήθελε και άρα μ' αυτούς που τη βόλευαν.

Ένα σοβαρό κράτος. για παράδειγμα, δεν κάνει τέτοιο πράγμα. Ένα σοβαρό κράτος έχει παραδομένη την αγορά στους επιχειρηματίες, είτε κεφαλαιοκράτες είτε έμπορους, και μέσω της ανώτατης εκπαίδευσης "παράγει" επιστήμονες. Επιστήμονες, οι οποίοι θα παράγουν νέα γνώση και θα μεγαλώσουν το ήδη μεγάλο κεφάλαιο της τεχνογνωσίας, που κάνει το κράτος ισχυρό.  Επιστήμονες, που σ' ό,τι αφορά τον αριθμό τους θα προσαρμόζονται στις ανάγκες του κράτους και της οικονομίας. Στις χώρες αυτές τα πάντα τα καθορίζει η οικονομία και οι ανάγκες της. Όποιος θέλει σπουδάζει ό,τι θέλει, αλλά αναλαμβάνει τις ευθύνες του. Δικό του πρόβλημα είναι αν δεν βρίσκει δουλειά πάνω στο αντικείμενο που σπούδασε. Δικό του πρόβλημα είναι η σπατάλη χρόνου και χρήματος εξαιτίας μιας άστοχης επιλογής. Δεν αποτελεί πρόβλημα του κράτους να βολέψει κάποιον, που είναι ειδικός στη γονιμοποίηση των τζιτζικιών.


Η Ελλάδα δεν το έκανε αυτό το πράγμα. Η Ελλάδα ακολουθεί διαφορετική εκπαιδευτική πολιτική από αυτήν που ακολουθούν τα μεγάλα δυτικά κράτη. Σε "σπρώχνει" στις σπουδές-αγώνα και σου υπόσχεται βόλεμα υπό την αιγίδα του κράτους. Γι' αυτόν τον λόγο η Ελλάδα, για παράδειγμα, "παρήγαγε" με τον "τόνο" φαρμακοποιούς, χωρίς να διαθέτει φαρμακοβιομηχανία. "Παρήγαγε" φαρμακοποιούς με ρυθμούς που ήταν υψηλοί ακόμα και για μεγάλο κι ανεπτυγμένο κράτος. Γιατί το έκανε αυτό; Γιατί ήθελε να δημιουργήσει "μπακάληδες" της φαρμακευτικής επιστήμης. "Μπακάληδες", οι οποίοι θα κρατούσαν μακριά από τα κέρδη του "φαρμάκου" την κεφαλαιοκρατία. "Μπακάληδες", που με ένα "πτυχιάκι" θα γυρνούσαν στην πόλη τους και θα γίνονταν πλούσιοι ελέω εξουσίας.


Αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης γιατί μιλήσαμε πιο πάνω για "Εβραίους". Η Αθήνα, από τη στιγμή που διαχώρισε στη Μακεδονία τους "μαύρους" γηγενείς από τους "Ιρλανδούς" πρόσφυγες, αναζητούσε τους μορφωμένους και πονηρούς "Εβραίους". Τους "Εβραίους", που θα "κούρδιζαν" και θα λεηλατούσαν τους πληθυσμούς. Πάνω σ' αυτήν τη βάση σχεδιάστηκε το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτό το σύστημα παράγει "Εβραίους" της επιστήμης. Εμπόρους της επιστήμης και όχι παραγωγούς επιστημονικής γνώσης. Εμπόρους της υπάρχουσας επιστημονικής γνώσης, που τους δόθηκε έτοιμη και την οποία αντιλαμβάνονται σαν εμπόρευμα που πρέπει να "μοσχοπουλήσουν" στην αγορά. Εμπόρους, που θα κάνουν την καλύτερη διαπραγμάτευση με την εξουσία, εφόσον την έχουν απόλυτη ανάγκη. Εργαζόμενους, που δεν θα ήθελαν να ταυτίζονται με τους υπόλοιπους εργαζόμενους, γιατί απλούστατα δεν τους συμφέρει κάτι τέτοιο.


Γι' αυτό μιλήσαμε για "Εβραίους". Όπως ο Εβραίος της Νέας Υόρκης, παρ' όλο που είναι επίσης ξένος, δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ίσο με έναν Ιρλανδό ή έναν Έλληνα μετανάστη, έτσι και Έλληνας αστός, παρ' όλο που είναι ένας κοινός εργαζόμενος, δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ίσο με έναν εργάτη. Όπως ο Εβραίος της Νέας Υόρκης για λόγους συμφέροντος ταυτίζεται απόλυτα με την εξουσία, έτσι κάνουν και οι αστοί. Αυτή ήταν η διαπραγμάτευση των μορφωμένων εργαζομένων με την εξουσία. Μια διαπραγμάτευση, που θα τους έκανε "ρυθμιστές" της κοινωνίας υπέρ της εξουσίας. Ο μεγάλος βαθμός δυσκολίας στην εισαγωγή και στη φοίτηση στα ελληνικά πανεπιστήμια γι' αυτόν τον λόγο ήταν επιβεβλημένος. Γιατί; Γιατί οι "Εβραίοι" της ανώτατης εκπαίδευσης χρειάζονταν ένα προσωπικό "ολοκαύτωμα-βασανισμό", που στη συνέχεια θα το "εξαργύρωναν". Έναν βασανισμό, που θα έκανε λογικοφανείς τις απαιτήσεις τους. Έναν βασανισμό, τον οποίο τους τον επέβαλε το κράτος και ως εκ τούτου θα έπρεπε να τους αποζημιώσει.


Η νοοτροπία των Ελλήνων αστών είναι πανομοιότυπη μ' αυτήν των Εβραίων, γιατί αυτό βόλευε την Αθήνα. Το σύνολο της αγωνίας της εξουσίας είναι να παράγει ανθρώπους αυτής της νοοτροπίας. Στα ελληνικά πανεπιστήμια δηλαδή επιχειρείται ένας ιδιόμορφος εξιουδαϊσμός των φοιτητών, που βολεύει την εξουσία. Στα πανεπιστήμια η εξουσία επιθυμεί και το καταφέρνει σε μεγάλο να βαθμό να παράγει αυτό το οποίο θέλει. Θρασύδειλους, "γλείφτες", κουτοπόνηρους και καιροσκόπους "Εβραίους". Εμπόρους των επιστημών και χαφιέδες της κάθε εξουσίας. Αυτούς που εκπορνεύονται για να πλουτίσουν και είναι επαγγελματίες ηθικολόγοι. Αυτούς που ξεκινάνε την πορεία τους καταγγέλλοντας τα "στραβά και τ' ανάποδα" και στη συνέχεια πλουτίζουν απ' αυτά. Ας πάει κάποιος σ' ένα πανεπιστημιακό αμφιθέατρο και θα δει αυτήν την "παραγωγή" να λειτουργεί σε όλο της το "μεγαλείο". Ας δει με τι πάθος χειροκροτούν οι δήθεν πολιτικοποιημένοι "Εβραίοι" το κάθε κομματόσκυλο-Μωυσή, που τους υπόσχεται βόλεμα στον κρατικό μηχανισμό. Χειροκροτούν με πάθος αυτόν που τους υπόσχεται το "μάννα" του βολέματος. Την κρατική θέση-μάννα που θα τους βγάλει από την έρημο της προσωπικής τους φτώχειας.


Όλα αυτά έγιναν βάση κάποιου συγκεκριμένου σχεδιασμού. Η Αθήνα ήθελε να παράγει "ποντικούς", που θα τους έστελνε ν' αφαιμάζουν την επαρχία. Ήθελε "μπακάληδες" των επιστημών και όχι επιστήμονες. "Μπακάληδες", που θα γίνονταν τα "ποντίκια" των επαρχιακών πόλεων. Τα "ποντίκια", που θα ζούσαν και θα εργάζονταν μέσα στο κέντρο της πόλης, όπως οι "κομπογιαννίτες" στο far west. "Ποντίκια" του κέντρου. Που θα κατοικούσαν πάνω από τις "τρύπες" τους και θα κατέβαιναν ακόμα και με τις πιτζάμες για να σε εξυπηρετήσουν.


Όλους αυτούς το σύστημα δεν τους δημιούργησε από άγνοια. Δεν υπάρχει άγνοια σ' αυτές τις περιπτώσεις. Αυτούς τους "νεοεβραίους" της επιστήμης τους δημιούργησε η Αθήνα, γιατί ήθελε να τους εκμεταλλευτεί. Τους δημιούργησε και στη συνέχεια τους ευνόησε για τους ίδιους λόγους που ευνόησαν και οι Αγγλοσάξονες της Νέας Υόρκης τους αυθεντικούς Εβραίους. Τους δημιούργησε, γιατί οι αδύναμοι "Αγγλοσάξονες" της Αθήνας ήθελαν ν' αποκτήσουν συμμάχους και να βγάλουν από το "παιχνίδι" την τοπική κεφαλαιοκρατία του Βορρά. Εξασφάλισε τη συμμαχία τους μέσω της εύνοιας, ώστε ν' αποκτήσει "ασπίδα" ως ευεργέτης τους. Τους ευνόησε με στόχο ν' αρπάζουν μεγάλο μερίδιο από τα κέρδη της αγοράς, ώστε να μην επιτρέπουν στο τοπικό κεφάλαιο να ισχυροποιείται από τα κέρδη και να γίνεται απειλητικό για την Αθήνα. Αυτό κάνουν οι αστοί σε όλα τα κράτη όπου έχουν το πάνω "χέρι". Σε κράτη με ισχυρή αστική τάξη στα οποία ασκούν ιμπεριαλισμό ή σε κράτη τα οποία θέλουν να τα μετατρέψουν σε "Μπανανίες".


Στις ΗΠΑ για παράδειγμα
που όλοι τις επικαλούνται όταν τους συμφέρει, σαν παράδειγμα ελεύθερου οικονομικού μοντέλου τα φάρμακα τα διαχειρίζεται η κεφαλαιοκρατία και οι έμποροι. Αυτοί δηλαδή που έχουν τα χρήματα να δημιουργούν επιχειρήσεις και ν' ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Στις ΗΠΑ τα φάρμακα τα πουλάνε στα μεγάλα εμπορικά σούπερ μάρκετ. Οι φαρμακοβιομηχανίες εισπράττουν το μεγαλύτερο μέρος των κερδών στον τομέα του φαρμάκου και οι έμποροι της λιανικής ό,τι περισσέψει. Εκεί οι φαρμακοποιοί, που δεν είναι επιστήμονες των φαρμακοβιομηχανιών, είναι κοινοί εργαζόμενοι πωλητές. Οι αποτυχημένοι της φαρμακευτικής επιστήμης είναι κοινοί πωλητές. Πωλητές, που πληρώνονται και ασφαλίζονται όπως όλοι οι υπόλοιποι εργαζόμενοι. Μόνον στις "Μπανανίες" οι αποτυχημένοι φαρμακοποιοί είναι ελέω κράτους "επιστήμονες". Μόνον στις "Μπανανίες" είναι επαγγελματίες φαρμακοπώλες, που μονοπωλιακά προσδιορίζουν τις τιμές των φαρμάκων. Επιχειρηματίες, που ξεκινάνε την ανάπτυξή τους με κρατικά δάνεια, έχοντας μπροστά τους μια σίγουρη "επιτυχία". Στις "Μπανανίες" ένα πτυχίο μπορεί να σημαίνει έναρξη εμπορικής δραστηριότητας. Γιατί το έκαναν αυτό; Για να ροκανίζει η αστική συντεχνία των φαρμακοποιών τα χρήματα των ασφαλιστικών ταμείων των εργατών χωρίς αντίδραση και τα κέρδη της αγοράς να μοιράζονται ανάμεσα σε αστούς και όχι ανάμεσα σε κεφαλαιοκράτες.

Γιατί αναφερόμαστε σ' αυτά που εκ πρώτης όψεως δεν έχουν σχέση με το θέμα μας; Γιατί ό,τι έκανε το ελληνικό κράτος με τους φαρμακοποιούς το έκανε και με τους γιατρούς και βέβαια και με τους μηχανικούς. Δημιούργησε επιχειρηματίες "επιστήμονες" οι οποίοι μέσα σε μια "τρύπα" του κέντρου και με κεφάλαιο έναν πάγκο, ένα "ακουστικό" ή ένα σχεδιαστήριο, "κονομούσαν" εις βάρος των φουκαράδων. Οι τελευταίοι είναι αυτοί οι οποίοι μας ενδιαφέρουν, γιατί μ' αυτούς ως συμμάχους είχε μόνιμη προστασία ο πολεοδομικός σχεδιασμός της. Η Αθήνα μέσω αυτής της κατάστασης δημιούργησε τους πιο πολύτιμους συμμάχους της, εφόσον είχαν κοινά συμφέροντα μ' αυτήν. Εξαιτίας εκείνου του σχεδιασμού έγιναν και οι μηχανικοί επιχειρηματίες της "πιτζάμας". Έγιναν κι αυτοί "ποντίκια" του κέντρου, που ήταν έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να εξυπηρετήσουν τον "πελάτη". Και στον δικό τους κλάδο καταστρατηγήθηκε κάθε έννοια επιστήμης. Γιατί; Γιατί άλλα μάθαιναν στο πανεπιστήμιο και άλλα έκαναν για να ζήσουν και να πλουτίσουν.


Η Ελλάδα έγινε άσχημη εξαιτίας όλων αυτών των επιλογών. Αυτό έγινε γιατί κάποιοι εκμεταλλεύτηκαν καταστάσεις και μπόρεσαν και έγιναν πλούσιοι, παράγοντας "φτηνή" ασχήμια. Από αυτήν την κατάσταση ξεκινάνε όλα τα προβλήματα που σήμερα μας βασανίζουν και φαντάζουν "ανεξήγητα". Τίποτε δεν είναι "ανεξήγητο" αν γνωρίζεις τι επεδίωκε η εξουσία. Εδώ βρίσκεται το όλο μυστικό. Αν καταλάβει ο αναγνώστης τι έγινε, μπορεί να εξηγήσει τα φαινόμενα που ακολούθησαν. Με τον άκαμπτο πολεοδομικό σχεδιασμό επεδίωξαν να βοηθήσουν τους αστούς. Τους αστούς οικοπεδούχους και τους αστούς μηχανικούς, που ξεκινούσαν από το μηδέν για να γίνουν πλούσιοι υπό την "αιγίδα" του κράτους. Γίνονταν πλούσιοι, χωρίς να έχουν καν χρήματα να ξεκινήσουν την "επιτυχή" επιχειρηματική πορεία τους. Οι πρώτοι ξεκινούσαν με κληρονομιά ένα χωραφάκι και οι δεύτεροι ξεκινούσαν πειναλέοι τις σπουδές τους και μέσα σε λίγα χρόνια επαγγελματικής δραστηριότητας γίνονταν απίστευτα πλούσιοι. Οι καλύτεροι μεταπολεμικοί "γαμπροί" της χώρας.


Πώς γινόταν αυτό; Με τον εξής απλό τρόπο. Ο κλειστός πολεοδομικός σχεδιασμός έδινε το πλεονέκτημα στον οικοπεδούχο και έκανε το κεφάλαιό του εκτός από σπάνιο και μονόδρομο για την κάλυψη των στεγαστικών αναγκών μιας πόλης. Όμως, εξαιτίας αυτής της συνθήκης, γεννάται το φαινόμενο της υπερτίμησης της στέγης και από αυτό ξεκινάνε τα προβλήματα. Γιατί; Γιατί η υπερτιμημένη στέγη, λόγω της σπανιότητας της οικοδομήσιμης γης, οδηγεί στην εργολαβία και στην αντιπαροχή, που είναι οι πρακτικές οι οποίες κατέστρεψαν την Ελλάδα.


Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Το εξής απλό. Οι φουκαράδες, που αναζητούν εναγωνίως τη "στέγη", πληρώνουν με τον καρπό του κόπου μιας ζωής υπερτιμημένα διαμερίσματα, για να γίνονται πλούσιοι οι αστοί. Δουλεύουν μια ζωή και αποταμιεύουν χρήματα, για να τους τ' αρπάξουν στο τέλος οι αστοί. Πώς γίνεται αυτό; Με τον κλειστό πολεοδομικό σχεδιασμό και τον υψηλό συντελεστή δόμησης δημιουργείς συνθήκες οικοδομικού "Ελντοράντο". Χτίζεις μια πολυκατοικία δεκαπέντε διαμερισμάτων και την κατασκευή τη "σηκώνουν" στην ουσία οι φουκαράδες που θα πληρώσουν τα πέντε πρώτα διαμερίσματα, τα οποία θα πουληθούν πριν καν ξεκινήσει να χτίζεται η οικοδομή. Τα υπόλοιπα διαμερίσματα, που βγαίνουν "τζάμπα", θα τα μοιραστούν οι πονηροί. Ο οικοπεδούχος και ο μηχανικός.


Δουλεύει ο εργάτης ή ο υπάλληλος μια ζωή, για να πάρει ένα διαμέρισμα και οι δύο αυτοί καραγκιόζηδες με μία πράξη τους θα γίνουν ιδιοκτήτες πολλών διαμερισμάτων που στη συνέχεια θα τα νοικιάζουν, εκμεταλλευόμενοι την έλλειψη στέγης. Αυτοί στη συνέχεια, ως ισχυροί οικονομικοί παράγοντες, θα πιέζουν προς την κατεύθυνση που τους ευνοεί. Αυτοί θα πιέζουν για λόγους οικολογικής και περιβαλλοντικής "ευαισθησίας" να περιοριστεί το σχέδιο πόλης. Αυτοί θα πιέζουν στη συνέχεια για τους νόμους που θα αφορούν την οικοδομική δραστηριότητα. Η "ασφυξία" δίνει οικονομική απόδοση στις κακοκατασκευασμένες "τρώγλες" τους. Αυτοί, λόγω συνεχούς άντλησης κερδών, θα επενδύουν στην περιαστική γη, για να επαναλάβουν την "επιτυχία" τους, όταν η κατάσταση θα τους ευνοεί.


Αυτοί επένδυσαν στην υπερσυγκέντρωση δραστηριοτήτων σε πόλεις που είχαν ήδη κορεστεί. Αυτοί με όλα τα μέσα και όλους τους τρόπους "φόρτωναν" με δραστηριότητες πόλεις, που από τότε δεν μπορούσαν να αντεπεξέλθουν σε νέα ανάπτυξη. Με τον τρόπο αυτόν μετέτρεψαν σε "οικόπεδα" και τις ταράτσες των σπιτιών τους. Γιατί; Γιατί κάθε νέα δραστηριότητα έφερνε νέους πληθυσμούς σε μια πόλη. Οι ανάγκες στέγασης αυτών των πληθυσμών οδηγούσαν τους οικοδομικούς κανονισμούς σε αναπροσαρμογές. Άρχισαν να χτίζονται πόλεις "πάνω" σε πόλεις. Πώς γινόταν αυτό; Όταν η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη μιας πόλης συνδυάζεται με έναν άκαμπτο πολεοδομικό σχεδιασμό, ευνόητο είναι ότι θ' αναπτυχθεί με τον τρόπο που της επιτρέπεται. Όπως "φουσκώνει" το ποτάμι, έτσι "φουσκώνει" και μια πόλη εξαιτίας των αναγκών της. Τα παλιά τριώροφα κτήρια θα γίνουν επταόροφα. Οι "εργολαβίες" θα πάψουν να εφαρμόζονται στο οικόπεδο, αλλά θα ξεκινούν από τις ταράτσες.


Αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής ήταν να γίνει η Ελλάδα μια τρομερή "Μπανανία". Γιατί; Γιατί, ενώ σε όλα τα ανεπτυγμένα κράτη την υπόθεση κατοικία και τις υποδομές τις αναλαμβάνει το πανίσχυρο κεφάλαιο, στην Ελλάδα τις αναλαμβάνει ο φτωχός ιδιώτης και ο φτωχός λαός αντίστοιχα. Το πραγματικό κεφάλαιο, που κάνει φτηνή την κατοικία και την υποδομή, αντικαθίσταται από ένα κρατικό πτυχίο, που αναζητά πόρους για ν' αποδώσει καρπούς στον κάτοχό του. Τη φτηνή χρηματοδότηση, που μπορεί να εξασφαλίσει η μαζική οικοδομική δραστηριότητα, την αντικαθιστά η πανάκριβη αυτοχρηματοδότηση του ιδιώτη κατασκευαστή. Γι' αυτόν τον λόγο μιλήσαμε πιο πάνω για τη σχέση μεταξύ πολεοδομικού προβλήματος και συστήματος εκπαίδευσης. Το κράτος είναι αυτό που μεθόδευσε τα πράγματα για να έρθουν σ' αυτό το σημείο.


Το κράτος μεθόδευσε την κατάσταση, για να ευνοήσει τους αστούς εις βάρος των υπολοίπων κοινωνικών τάξεων. "Παράγει" υπεράριθμους "επιστήμονες" συμμάχους και τους βολεύει εις βάρος του κοινωνικού συνόλου. Τους "παράγει", χωρίς να φοβάται την "υπερπαραγωγή", γιατί στη συνέχεια τους προσφέρει τις δημόσιες υποδομές και τις δημόσιες ανάγκες σαν κεφάλαιο, για να τις εκμεταλλευτούν. Μετατρέπει τα δημόσια νοσοκομεία σε κεφάλαιο και προσωπικές επιχειρήσεις των γιατρών. Μετατρέπει το σύστημα δικαιοσύνης σε κεφάλαιο των δικηγόρων. Το ίδιο έκανε με τον πολεοδομικό σχεδιασμό υπέρ των μηχανικών. Γι' αυτόν τον λόγο "παράγει" μηχανικούς με τον "τόνο". Μηχανικούς, που όχι μόνον είναι υπεράριθμοι, αλλά είναι και άσχετοι με το θέμα της οικοδομικής.


Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το πρόβλημα με την ίδια την εκπαίδευση των μηχανικών. Στο πολυτεχνείο οι φοιτητές οι οποίοι θα γίνουν μηχανικοί μαθαίνουν τα περί μηχανικής επιστήμης. Μαθαίνουν να σχεδιάζουν και να κατασκευάζουν γέφυρες, αεροδρόμια, σήραγγες, λιμενοβραχίονες κλπ.. Μαθαίνουν δηλαδή την επιστημονική γνώση που απαιτείται για τη μελέτη και κατασκευή του οποιουδήποτε έργου. Όταν όμως παράγεις επιστήμονες πέρα από κάθε λογική των αναγκών της κοινωνίας και της οικονομίας, ευνόητο είναι ότι θα δημιουργηθεί πρόβλημα. Όταν κάθε χρόνο στην Ελλάδα αποφοιτούν πιο πολλοί πολιτικοί μηχανικοί απ' όσες είναι όλες μαζί οι γέφυρες της χώρας, ευνόητο είναι ότι υπάρχει πρόβλημα. Ευνόητο είναι ότι όλοι αυτοί θ' αναζητήσουν χώρο να επιβιώσουν μακριά από αυτά που υποτίθεται γνωρίζουν και βέβαια τους δίνουν τον τίτλο του επιστήμονα.


Ποιος είναι αυτός ο χώρος που θα "χωρέσει" όλους τους εκπαιδευμένους μελετητές και κατασκευαστές; Η οικοδομική δραστηριότητα. Η δραστηριότητα που αφορά όχι τις μεγάλες αλλά πεπερασμένες στον αριθμό ανάγκες ενός συστήματος, αλλά τις μικρές ανάγκες εκατομμυρίων πολιτών. Τους "έσπρωξε" δηλαδή προς το αντικείμενο που σ' ό,τι αφορά την επιστήμη της μηχανικής είναι το πιο ασήμαντο. Το αντικείμενο που αντιπροσωπεύει τα ελάχιστα σ' ό,τι αφορά τη γνώση που προσφέρεται στο πολυτεχνείο. Αυτός ο "προσανατολισμός" των "επιστημόνων" μηχανικών είναι που δημιουργεί πρόβλημα σε όλα τα επίπεδα. Πρόβλημα τόσο στο επίπεδο της αισθητικής όσο και στο επίπεδο της οικονομίας.


Σ' ό,τι αφορά το πρώτο συμβαίνει το εξής: Η οικοδομική, ως τμήμα της γνώσης ενός πολιτικού μηχανικού, αντιπροσωπεύει τα ελάχιστα. Ο μηχανικός εκπαιδεύεται σε άλλα πράγματα, που για το αντικείμενό του είναι τα σημαντικά. Το μάθημα της οικοδομικής δεν είναι από αυτά τα σημαντικά, γιατί απλούστατα δεν αποτελεί το πραγματικό αντικείμενο του επιστήμονα μηχανικού. Είναι γνώση συμπληρωματική, που απλά είναι αδύνατον να μην την έχει ως μηχανικός. Δεν είναι δυνατόν να γνωρίζεις να κατασκευάζεις μια προεντεταμένη γέφυρα και να μην γνωρίζεις με τα ίδια υλικά να κατασκευάσεις μια απλή κατοικία. Όπως όμως δεν είναι σημαντική για την κατάρτιση του χειρούργου γιατρού η αφαίρεση των κάλων, έτσι δεν είναι σημαντική η οικοδομική για τον πολιτικό μηχανικό.


Η οικοδομική είναι μια πολύ σημαντική δραστηριότητα, για λόγους όμως οι οποίοι δεν άπτονται της μηχανικής και της επιστήμης του μηχανικού. Είναι μια δραστηριότητα που απαιτεί περισσότερες περιφερειακές γνώσεις, παρά επιστημονικές. Γνώσεις που έχουν να κάνουν με την κοινωνιολογία, την κουλτούρα, την τέχνη, την αισθητική, την εργονομία κλπ.. Γνώσεις που ξεφεύγουν από το επιστημονικό αντικείμενο της μηχανικής. Γνώσεις που φτάνουν να έχουν σχέση ακόμα και με την ψυχολογία των μαζών. Αυτό, για κάποιον που γνωρίζει τις μεθοδολογίες της εξουσίας, δεν είναι και τόσο παράξενο. Η κατοικία, για παράδειγμα, μπορεί από τη μορφή της και μόνον να επηρεάσει τη "διάθεση" ενός ολόκληρου λαού. Μπορεί να ευνοήσει στην ανάπτυξη συγκεκριμένων νοοτροπιών. Πολλές λαϊκές επαναστάσεις έχουν σταματήσει στις γειτονιές των φτωχών, εξαιτίας της εικόνας των ίδιων των συνοικιών όπου αυτοί κατοικούν.


Για να το καταλάβει κάποιος αυτό, θα πρέπει να γνωρίζει τις πρακτικές των συστημάτων. Σκληρά συστήματα εξουσίας, που ήθελαν να χειραγωγήσουν τους λαούς τους και να δημιουργήσουν συγκεκριμένες νοοτροπίες, ακολουθούσαν συγκεκριμένη μεθοδολογία στην οικιστική πολιτική. Δεν είναι δηλαδή τυχαίο το γεγονός των πανομοιότυπων κατασκευών των πανομοιότυπων οικισμών που συναντάμε σε πολλά σκληρά και αυταρχικά συστήματα του παρελθόντος. Όλα αυτά δηλαδή δεν γίνονται στην τύχη ή στο όνομα της οικονομίας κλίμακας. Είναι επιλογές που έχουν σχέση με την άσκηση της εξουσίας. Γιατί; Γιατί οι εξουσιαστές με τις επιλογές αυτές ήθελαν να "διδάξουν" τον λαό γι' αυτά που τους συνέφεραν. "Διδάσκονταν" οι Βρετανοί ή οι Σοβιετικοί εργάτες από το περιβάλλον όπου κατοικούσαν. "Διδάσκονταν" ότι ήταν ίδιοι μόνον μεταξύ τους και διαφορετικοί από τους "ανώτερους", οι οποίοι κατοικούσαν σε διαφορετικά σπίτια σε διαφορετικούς οικισμούς.


Ακόμα και η επιλογή των χρωμάτων των κατοικιών των φτωχών υπηρετούσε τους ίδιους στόχους. Η γκρίζα ομοιομορφία που χαρακτηρίζει τις κατοικίες των φτωχών μελών των σκληρών συστημάτων "παίζει" τον ρόλο της. Λειτουργεί κατασταλτικά στην όλη ψυχική διάθεση των καταπιεσμένων. Σε αντίθεση δηλαδή με το έντονο χρώμα και τις αρχιτεκτονικές διαφοροποιήσεις, που "παράγουν" τα αντίθετα αποτελέσματα. Όλα αυτά το σύστημα τα γνωρίζει και τα ευνοεί μόνον στην κατεύθυνση που του προσφέρουν κέρδος. Στο σημείο αυτό διαφοροποιείται η Ελλάδα από τα άλλα συστήματα. Την "γκρίζα" ομοιομορφία των σκληρών συστημάτων στην Ελλάδα την πήρε η ομοιομορφία της ασχήμιας των ατελών κατασκευών. Το "γκρίζο" χρώμα εκείνων των κατασκευών στην Ελλάδα το πήρε το χρώμα των ασοβάτιστων κατασκευών.


Όταν λοιπόν ο μηχανικός δεν μαθαίνει στο πανεπιστήμιο την κουλτούρα της κατασκευής και ταυτόχρονα γίνεται κυρίαρχος της οικοδομικής δραστηριότητας, είναι λογικό να υπάρχει το πρόβλημα στο οποίο αναφερόμαστε. Δεν του μαθαίνει κάποιος τα "μυστικά" της μακεδονικής ή της αιγαιοπελαγίτικης κατασκευής. Δεν του μαθαίνει την εμπειρία των αιώνων πάνω σε προβλήματα της κατασκευής. Του μαθαίνει να υπολογίζει οπλισμούς σε πλάκες και υποστυλώματα από μπετόν. Του μαθαίνει απλά αυτό που κάνει την κατασκευή ασφαλή γι' αυτούς που τη χρησιμοποιούν. Τη βάση δηλαδή του αντικειμένου της οικοδομικής. Δεν του μαθαίνει όμως τίποτε από αυτά που δίνουν αξία στην κατοικία. Αυτά που έχουν σχέση με την αισθητική, την εργονομία κλπ.. Αυτά που έχουν σχέση με την ψυχολογία αυτού που θα κατοικήσει την κατασκευή. Αυτά που θα τον κάνουν να αισθάνεται χαρούμενος ως άτομο. Ένα άτομο όμοιο και ταυτόχρονα διαφορετικό από τον διπλανό του.


Όταν όλοι οι μηχανικοί γνωρίζουν τα ίδια λίγα πράγματα, εξαιτίας των κοινών σπουδών τους, ευνόητο είναι ότι τα ίδια πράγματα θα κατασκευάζουν. Όταν, είτε σπουδάζεις στη μακεδονική Θεσσαλονίκη είτε στο κρητικό Ηράκλειο, μαθαίνεις τα ίδια πράγματα, αγνοώντας την ιδιομορφία του αντικειμένου της οικοδομικής και της σχέσης του με τον χώρο όπου αυτή θ' αναπτυχθεί, δεν είναι παράξενο το τελικό ομοιόμορφο αποτέλεσμα. Έτσι εξηγείται γιατί η μακεδονική Φλώρινα είναι απόλυτα ίδια με την πελοποννησιακή Κόρινθο. Ήταν επιλογή της εξουσίας αυτή η ομοιομορφία, γιατί ήθελε ομοιόμορφους πολίτες. Δεν ήθελε τους πολίτες να διαφοροποιούνται μεταξύ τους, γιατί αυτό την απειλούσε. Δεν ήθελε οι πολίτες να βλέπουν τα σπίτια τους και να "θυμούνται" ότι είναι Μακεδόνες, Κρητικοί ή Πελοποννήσιοι. Ήθελε τους εργαζόμενους πολίτες να βλέπουν τα σπίτια τους και να "θυμούνται" μόνον ότι είναι φτωχοί και ότι έχουν ανάγκη το κράτος. Ταυτόχρονα όμως ήθελε και τους αστούς να βλέπουν τα σπίτια τους και να "θυμούνται" πάντα ότι είναι πλούσιοι εξαιτίας του κράτους. Να "θυμούνται" ότι είναι διαφορετικοί από τους απλούς εργάτες.


Αυτή η ασχετοσύνη των κατασκευαστών, που ευνοεί το σύστημα, δεν διακρίνει μόνον τους πολιτικούς μηχανικούς. Ακόμα και οι καθ' ύλην αρμόδιοι αρχιτέκτονες είναι το ίδιο άσχετοι και εξίσου καταστροφείς. Η διαφορά τους είναι στον λόγο που ο καθένας απ' αυτούς γίνεται καταστροφέας. Οι Έλληνες πολιτικοί μηχανικοί κατασκευάζουν άσχημα σπίτια, γιατί απλούστατα είναι άσχετοι. Δεν είναι εκπαιδευμένοι επαρκώς στον τομέα της οικοδομικής. Οι Έλληνες αρχιτέκτονες κατασκευάζουν άσχημα σπίτια, γιατί απλούστατα δεν σέβονται το ελληνικό περιβάλλον και την ελληνική κουλτούρα. Γι' αυτόν τον λόγο μιλήσαμε πιο πάνω για περιφερειακά στοιχεία και γνώσεις που απαιτεί η οικοδομική. Οι αρχιτέκτονες, επειδή ακριβώς ασχολούνται με την κουλτούρα της οικοδομής, είναι τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της παθολογίας, που διακρίνει την ελληνική αστική τάξη.


Όταν ως αστός εκπαιδεύεσαι να μην σέβεσαι την ιστορία σου, γιατί δεν συμφέρει την εξουσία να τη "θυμάσαι" και ταυτόχρονα έχεις χαμηλή αυτοεκτίμηση, είναι αδύνατον να σεβαστείς και την κληρονομιά των προγόνων σου. Εδώ και δύο αιώνες οι Έλληνες αστοί προσπαθούν ν' αποδείξουν σε όλον τον κόσμο ότι δεν είναι αυτό που είναι, αλλά κάτι άλλο, που προφανώς μόνον οι ίδιοι γνωρίζουν. Αυτή η άσχημη νοοτροπία τους είναι αδύνατον να μην εκφραστεί στην οικοδομική δραστηριότητα. Όταν θέλεις ν' αποδείξεις ότι είσαι "λονδρέζος" ή "παριζιάνος", δεν μπορείς να κατοικείς σε σπίτια που θεωρείς ότι είναι όμοια μ' αυτά που έχτιζαν "Οθωμανοί".


Όταν με τον όρο "Βαλκάνιος" χλευάζεις κάποιον, όπως κάνουν οι αστοί, δεν είναι δυνατόν να σεβαστείς την αρχιτεκτονική των "Βαλκανίων". Βάζεις ένα "χ" και τη διαγράφεις τελείως, σαν να μην υπήρξε ποτέ. Αυτό έκαναν οι νεοέλληνες δυτικοτραφείς αστοί κι ανάμεσά τους και οι αρχιτέκτονες. Αυτοί είναι οι κύριοι εκφραστές του "ραγιαδισμού". Τι σημαίνει αυτό; Ότι όλοι όσοι νιώθουν "ραγιάδες" σ' αυτήν τη χώρα έχουν την τάση να υποτιμάνε την "κληρονομιά" της και να υιοθετούν άκριτα οτιδήποτε δυτικό. Είναι σύνηθες φαινόμενο δηλαδή για έναν Έλληνα αρχιτέκτονα να γνωρίζει τα πάντα γύρω από τη γαλλική ή βρετανική άποψη περί οικοδομικής και να αγνοεί την τοπική ελληνική αρχιτεκτονική παράδοση. Αυτά οφείλονται στους "ραγιάδες" δάσκαλους, που από την απελευθέρωση κι έπειτα, είτε για να κάνουν τους σπουδαίους "διαφωτιστές" είτε από κόμπλεξ, προκειμένου να διαφοροποιηθούν από τους κοινούς "θνητούς", προσπαθούν να μας κάνουν με τη βία Ευρωπαίους. Τους "ραγιάδες", που ο καθένας ανάλογα με το πού σπούδασε προσπαθεί να μετατρέψει την Ελλάδα στη χώρα της αρεσκείας του. Τους "ραγιάδες", που στα διακόσια χρόνια της ελευθερίας μας εξακολουθούν να κατηγορούν τους Τούρκους για την κακοδαιμονία της ελληνικής κοινωνίας.


Το αποτέλεσμα αυτού του "ραγιαδισμού" ήταν τραγικό κι ας ελπίσουμε να μην είναι μη αναστρέψιμο στον τομέα της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς μας. Γιατί; Γιατί οι αρχιτεκτονικές σχολές της χώρας, που υποτίθεται είναι οι θεματοφύλακες της οικοδομικής κληρονομιάς του λαού μας, είναι παντελώς άσχετες με την κληρονομιά αυτήν. Διατηρούν με ευλάβεια τη γαλλική, την ιταλική ή τη γερμανική κληρονομιά, αλλά όχι την ελληνική. Διατηρούν χιλιάδες τόμους, που αφορούν αρχειακό υλικό κατασκευών των σχολών αυτών και ελάχιστους που αφορούν την ελληνική σχολή. Είναι αμφίβολο αν έχουν ταξινομηθεί και αξιολογηθεί τα στοιχεία που αφορούν την κληρονομιά αυτήν. Είναι αμφίβολο αν διατηρούν αρχεία με παλαιά κτίσματα ή παλαιές πλατείες των ελληνικών πόλεων. Ό,τι δηλαδή "μεταφερόταν" επί αιώνες από τεχνίτη σε τεχνίτη ως κληρονομιά πιθανόν να έχει χαθεί για πάντα. Οι λύσεις, οι αισθητικές και οι εφαρμογές των Μακεδόνων, των Κρητικών, των Θεσσαλών οικοδόμων μάλλον έχουν χαθεί για πάντα. Μόνον από σύμπτωση, εξαιτίας κάποιου ερειπίου, που δεν δόθηκε ως αντιπαροχή, μπορούμε σήμερα ν' αντλήσουμε κάποιες πληροφορίες για όλα αυτά τα θέματα. Για παράδειγμα, μόνον αν πάει κάποιος στις γειτονικές βαλκανικές χώρες μπορεί να έχει μια εικόνα των μακεδονικών πόλεων του παρελθόντος.


Οι Έλληνες αρχιτέκτονες, που τόσο αρέσκονται να κατηγορούν τους μηχανικούς και τους εργολάβους για όλα τα κακώς κείμενα στο χώρο τους, πρέπει να γνωρίζουν ότι είναι εξίσου συνυπεύθυνοι για τον αισθητικό εφιάλτη της σύγχρονης Ελλάδας. Όσο "εγκληματίας" είναι ο άσχετος μηχανικός, άλλο τόσο είναι και ο "παράφωνος" αρχιτέκτονας. Οι μηχανικοί είναι υπεύθυνοι για τα "κουτιά" που παριστάνουν τα σπίτια, αλλά αρχιτέκτονες έχουν σχεδιάσει και έχουν κατασκευάσει μέχρι και αλπικού τύπου σπίτια στη Μύκονο.


Όλες οι δυτικού τύπου "παραφωνίες" στις ελληνικές πόλεις έχουν κατασκευαστεί από Έλληνες αρχιτέκτονες. Γιατί είμαστε τόσο απόλυτοι σ' αυτό; Γιατί απλούστατα οι πολιτικοί μηχανικοί αγνοούν το αντικείμενο της οικοδομικής, ώστε να υιοθετήσουν την άλφα ή τη βήτα οικοδομική άποψη. Αυτοί οι οποίοι υιοθετούν "άποψη" είναι αυτοί οι οποίοι γνωρίζουν τις διάφορες "απόψεις" κι αυτοί είναι μόνον οι αρχιτέκτονες. Πηγαίνεις σε γραφείο αρχιτέκτονα και βλέποντας τα δημιουργήματά του, νομίζεις από την τεχνοτροπία του ότι χτίζει σε όλη την Ευρώπη κι αυτός χτίζει μόνον στη Φλώρινα.


Το εκπαιδευτικό σύστημα δημιούργησε όλα αυτά τα προβλήματα της αισθητικής και χάλασε το "πρόσωπο" του ελλαδικού χώρου. Το χάλασε επίτηδες, γιατί αυτό ευνοούσε την εξουσία. Το αλλοιωμένο πρόσωπο του χώρου αυτού αλλοίωσε και το πρόσωπο του λαού. Η σύγχυση που χαρακτήριζε τον ελληνικό λαό μετά την απελευθέρωσή του πέρασε στην οικιστική πολιτική. Όπως ο ελληνικός λαός έπρεπε μέσα από χιλιάδες προβλήματα ν' αποφασίσει πού "ανήκει", έτσι συνέβη και με την οικιστική πολιτική. Η σύγχυση δηλαδή της κοινωνίας πέρασε και στον τομέα των υποδομών. Από εκεί και πέρα το ένα συντηρεί το άλλο και διαιωνίζεται μια εξαιρετικά άσχημη κατάσταση. Οι Έλληνες σταδιακά απέκτησαν μόνιμο πρόβλημα ταυτότητας, που δεν τους επέτρεπε να λειτουργήσουν διεκδικητικά απέναντι στην εξουσία. Μέσα στην ελληνική κοινωνία συνέβαινε αυτό το οποίο συνέβαινε μέσα στις συνοικίες των ελληνικών πόλεων. Άλλος αυθαίρετα αισθανόταν ευρωπαίος, άλλος βαλκάνιος, άλλος ανατολίτης και άλλος δυτικός. Αυτό "κατακερμάτιζε" τη συλλογική συμπεριφορά και τους υπέτασσε στις εξουσίες.

Back to content | Back to main menu