Κορυφή σελίδας
Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας - ΥΔΡΟΧΟΟΣ

Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας - ΥΔΡΟΧΟΟΣ

Go to content

Main menu

Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας

25 Μαϊου 2003

Όμως, οι συνέπειες της λειτουργίας του συστήματος αυτού δεν εξαντλούνται μόνον στο θέμα της αισθητικής και της μαζικής ψυχολογίας. Οι συνέπειες μπαίνουν και στο χώρο της οικονομίας. Γιατί; Γιατί όλοι αυτοί οι υπεράριθμοι επιστήμονες που παράγει το σύστημα εκπαίδευσης, για να επιβιώσουν, θα πρέπει να οδηγήσουν την κατάσταση εκεί όπου τους συμφέρει. Ποια είναι αυτή η κατεύθυνση; Αυτή η οποία ακολουθήθηκε μεταπολεμικά στην Ελλάδα, που βρισκόταν στο έλεος των αστών και των εμπόρων. Η κατεύθυνση της ατομικής οικοδομικής δραστηριότητας μέσα σε ένα άκαμπτο πολεοδομικό πλαίσιο, το οποίο το διαχειριζόταν η κεντρική εξουσία. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί από εδώ ξεκινάει το δεύτερο επίπεδο της ασχήμιας των ελληνικών κατασκευών. Οι ελληνικές κατασκευές δεν είναι άσχημες μόνον επειδή δεν σέβονται καμία λογική και καμία αισθητική του χώρου στον οποίο εντάσσονται, αλλά είναι επιπλέον άσχημες, γιατί είναι κακοκατασκευασμένες και επί δεκαετίες ημιτελείς.

Αυτό έχει την εξήγησή του, εφόσον οφείλεται σε οικονομικούς λόγους. Έχει την εξήγησή του, γιατί όλες αυτές οι κατασκευές αυτοχρηματοδοτούνται από φτωχούς ιδιώτες, οι οποίοι αναγκάζονται να παριστάνουν τους κατασκευαστές. Γι' αυτόν τον λόγο αναφέραμε πιο πάνω ότι επιδιώκεται στην Ελλάδα να υπάρχει ατομική κατασκευαστική δραστηριότητα μέσα σ' έναν δημόσιο πολεοδομικό σχεδιασμό. Επιδιώκεται να γίνεται ο κάθε ιδιώτης ανεξάρτητος κατασκευαστής, για να κολλάει πάνω του σαν "βδέλλα" και ο ιδιώτης μηχανικός. Ο κάθε κατασκευαστής γίνεται εργοδότης τού κάθε μηχανικού και έτσι βολεύονται οι υπεράριθμοι μηχανικοί που ζουν παρασιτικά. Να φάει δεν έχει ο άλλος και το κράτος τον αναγκάζει να γίνει γενναιόδωρος εργοδότης του μηχανικού. Το κράτος μόνο του αποφασίζει πόσο γενναιόδωρος θα είναι ο ιδιώτης ευεργέτης του μηχανικού.


Σε ένα σοβαρό κράτος, για παράδειγμα, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, γιατί δεν το επιτρέπουν οι κυρίαρχοι κεφαλαιοκράτες. Τι σημαίνει αυτό; Ότι σ' ένα σοβαρό κεφαλαιοκρατικό κράτος γίνονται τα ακριβώς αντίθετα. Οι πόλεις και οι σχεδιασμοί τους ακολουθούν τις ανάγκες των ισχυρών τους και όχι τις ανάγκες μιας κεντρικής αστικής εξουσίας, που ασκεί ταξικό ιμπεριαλισμό. Οι τοπικοί παράγοντες είναι αυτοί που αποφασίζουν για τα θέματα της πολεοδόμησης και αυτοί καλύπτουν μόνοι τους τις ανάγκες που προκύπτουν για τον πληθυσμό. Εκμεταλλεύονται τις συνθήκες ανάπτυξης της πόλης, αλλά και οι εργαζόμενοι επωφελούνται από αυτές τις συνθήκες. Πώς γίνεται αυτό; Με τον εξής απλό τρόπο. Όταν συρρέουν πληθυσμοί σε μια πόλη, σημαίνει ότι υπάρχουν θέσεις εργασίας. Σημαίνει ότι υπάρχουν μισθοί. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μεγάλη αποταμιευτική αλλά και δανειοληπτική ικανότητα από πλευράς εργαζομένων. Αν σ' αυτό προστεθεί και η βοήθεια που μπορούν ν' απολαύσουν από τη ρευστότητα που διακρίνει τα ασφαλιστικά ταμεία τους, εύκολα αντιλαμβανόμαστε ότι η ανάγκη της στέγης μπορεί να γίνει για κάποιους πλούσιους μια τρομερά κερδοφόρα δραστηριότητα.


Εδώ ακριβώς διαφέρει ένα σοβαρό κράτος και μια σοβαρή πόλη από μια "Μπανανία" η από μια αστική "παραγκούπολη". Τα σοβαρά και πολιτισμένα κράτη επιλέγουν πάντα την οικοδομική πολιτική που ευνοεί τον λαό και βέβαια και το περιβάλλον. Την πολιτική που συμφέρει τη μεγάλη μερίδα των εργαζομένων και θα επιβαρύνει το δυνατόν λιγότερο το περιβάλλον. Στα σοβαρά κράτη η εξουσία δεν παίζει ρόλο στην οικονομία. Στην οικονομία επιβιώνουν οι ισχυροί κι αυτοί δεν επιτρέπουν παρεμβάσεις της εξουσίας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί ο ελεύθερος ανταγωνισμός, που γίνεται μέσα στα πλαίσια των νόμων και της αγοράς, συνήθως συμφέρει τον εργαζόμενο κόσμο, που αναζητεί τρόπο να καλύψει τις ανάγκες του.


Αντιλαμβανόμαστε ότι, όταν αυτή η ανάγκη είναι αυτή της στέγασης, τότε τα πράγματα είναι ιδιαίτερα ελκυστικά για τους "έχοντες" της κοινωνίας. Τα μεγάλα κέρδη, που προκύπτουν από μεγάλες ανάγκες, έλκουν αυτούς οι οποίοι μπορούν να τα διεκδικήσουν. Το θέμα είναι τι συμφέρει περισσότερο τον λαό. Το θέμα είναι τι κοστίζει πιο "φτηνά" για το καλύτερο αποτέλεσμα. Κέρδη αναζητά το μεγάλο κεφάλαιο από την υπόθεση λαϊκή "κατοικία" και κέρδη αναζητούν και οι αστοί. Φυσιολογικά θα έπρεπε ό,τι είναι πιο "φτηνό" και άρα πιο ανταγωνιστικό αυτό και να επιβιώσει. Όμως, αυτό το φυσιολογικό δεν επικράτησε στην Ελλάδα κι αυτό γιατί η κεντρική εξουσία είχε άλλα πράγματα στο "μυαλό" της. Δεν επικράτησε η "φτηνή" υπόθεση του κεφαλαιοκρατικού κέρδους, που είναι μεγάλο, λόγω της κλίμακας των δραστηριοτήτων τους, αλλά τα πολλά μικρά "κέρδη" των εμπόρων και των επιτηδείων αστών.


Αυτή η διαφορά είναι τεράστια και δεν μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτή. Θα δούμε ένα παράδειγμα, για να καταλάβει ο αναγνώστης τη διαφορά των μεγεθών. Ένα παράδειγμα κατασκευαστικού έργου μεγάλης κλίμακας. Έστω ότι θέλουμε να κατασκευάσουμε τριακόσιες νέες κατοικίες, εξαιτίας των αναγκών μιας πόλης. Μιας πόλης, που ο πληθυσμός της στενάζει κάτω από το βάρος των ενοικίων ή την ανάγκη για καλής ποιότητας κατοικία και την ίδια στιγμή αυτός ο πληθυσμός έχει απασχόληση και άρα μπορεί να χρηματοδοτήσει την κατοικία του.


Το κόστος είναι τελείως διαφορετικό, ανάλογα με το ποιος είναι αυτός ο οποίος κατασκευάζει τις κατοικίες αυτές. Άλλο κόστος έχουν αυτές οι κατοικίες όταν τις αναλαμβάνει η κεφαλαιοκρατία και άλλο κόστος όταν τις αναλαμβάνουν οι αστοί. Τριακόσιες κατοικίες για μια μεγάλη τεχνική εταιρεία, που διαχειρίζεται δικούς της πόρους, σημαίνει τα εξής πλεονεκτήματα. Χαμηλό κόστος αγοράς της γης, χαμηλό κόστος μελέτης και χαμηλό κόστος κατασκευής.


Όταν ξεκινάει μια μεγάλη εταιρεία τη δραστηριότητά της, τα πάντα είναι αναλογικά φτηνά, γιατί γίνεται οικονομία κλίμακας. Η γη αγοράζεται σε μεγάλη ποσότητα και άρα σε τιμές χωραφιών. Μια τέτοια εταιρεία δεν πηγαίνει ν' αγοράσει γη εκεί όπου είναι κυρίαρχοι οι οικοπεδούχοι αστοί και θα την εκβιάσουν, προκειμένου να εκμεταλλευτούν τις ανάγκες της. Μια τέτοια εταιρεία θα πάει και θ' αγοράσει φτηνή άγονη γη και, όταν δεν υπάρχει η περίπτωση αυτή, θα συνεταιριστεί με έναν μεγαλοκτηματία, προκειμένου να εξασφαλίσει καλές τιμές. Έχοντας εξασφαλίσει τη γη, ξεκινάει τη δραστηριότητά της. Η μελέτη μπαίνει στα έξοδα των υπαλλήλων-μηχανικών τής εταιρείας, οι οποίοι πληρώνονται με πάγιο τρόπο και όχι με μερίδιο από την επένδυση. Πληρώνει εργαζόμενους και όχι συνεταίρους. Από εκεί και πέρα η κατασκευή γίνεται ιδιαίτερα φτηνή, γιατί η οικονομία κλίμακας είναι μεγάλη. Όμως, το ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι, για να μπορέσει η εταιρεία αυτή να πουλήσει τα σπίτια, χρεώνεται η ίδια τα όσα συνεπάγεται η πράξη αυτή και άρα μοιράζεται ανάμεσα στα σπίτια το κόστος της υποδομής του οικιστικού συγκροτήματος.


Είναι υποχρεωμένη η εταιρεία να κατασκευάσει δρόμους, πεζοδρόμια, πάρκα, δίκτυα αποχέτευσης, ύδρευσης, ηλεκτρισμού κλπ.. Είναι υποχρεωμένη, γιατί δεν μπορεί να πουλήσει διαφορετικά τα σπίτια. Δεν μπορεί να πει στους πελάτες της να πάνε να παραλάβουν τα σπίτια που βρίσκονται στο μέσον ενός χωραφιού. Πώς θα πάνε; Μέσα από τα ρέματα και τις λάσπες; Πρέπει να πληρώσει η εταιρεία τη υποδομή, που δίνει πρόσβαση στο "προϊόν" της κι επιπλέον να το κάνει ελκυστικό. Επιπλέον, είναι υποχρεωμένη να κάνει καλές κατασκευές για δύο πολύ βασικούς λόγους. Ο πρώτος είναι ότι η επένδυση είναι πολύ μεγάλη και δεν την συμφέρει να υπάρχουν παράπονα από τους πρώτους αγοραστές, γιατί κινδυνεύει να μην μπορεί να πουλήσει ένα μεγάλο αριθμό κατοικιών, πράγμα που μπορεί να την οδηγήσει στην καταστροφή. Ο δεύτερος είναι ότι, ως νομικό πρόσωπο, που έχει απέναντί του πολλούς συγκεντρωμένους πελάτες, είναι εξαιρετικά ευάλωτη σε δικαστικές αγωγές.


Χονδρικά και με βάση τις τρέχουσες τιμές, θα προσπαθήσουμε να υπολογίσουμε το κόστος αυτής της δραστηριότητας και το κέρδος το οποίο μπορεί να προσδοκεί μια εταιρεία. 300 μονοκατοικίες από 400 τετραγωνικά μέτρα οικόπεδο η κάθε μία αντιστοιχεί σε μια έκταση 120 στρεμμάτων. Έστω ότι για τις ανάγκες του πολεοδομικού σχεδιασμού θα απαιτηθούν άλλα 80 στρέμματα. Πάμε δηλαδή στα 200 στρέμματα. Εκτός από τα μεγάλα πολεοδομικά συγκροτήματα της χώρας, σε όλη την υπόλοιπη  Ελλάδα η γη είναι πάμφθηνη. Γίνεται ακόμα πιο φτηνή, αν σκεφτεί κάποιος ότι σε τέτοιες περιπτώσεις δεν αναζητάς γόνιμη γη, αλλά την χαμηλότερης δυνατής ποιότητας. Αγοράζεις μια άγονη πλαγιά, που δεν έχει αξία ως γεωργικό κεφάλαιο και πάνω σ' αυτήν χτίζεις. Από ένα εκατομμύριο δραχμές να χρεώσεις την κάθε κατοικία γι' αυτήν τη γη, έχεις τεράστιο κέρδος μόνον από τη γη.


Από εκεί και πέρα πηγαίνουμε στα έξοδα μελέτης και κατασκευής. Τριακόσιες κατοικίες, ακόμα κι αν δεν είναι όμοιες μεταξύ τους στο επίπεδο μελέτης, δεν κοστίζουν παρά κάποιους λίγους μισθούς κάποιων λίγων μηχανικών κι αρχιτεκτόνων. Τριακόσιες κατοικίες δηλαδή θα μοιραστούν μεταξύ τους κάποια πέντε-έξη εκατομμύρια για αμοιβές υπαλλήλων-μηχανικών, που έτσι κι αλλιώς τους πληρώνει μισθούς η εταιρεία. Τι σημαίνει αυτό; Η μελέτη του "επιστήμονα" δεν θα ξεπερνά τις 20.000 για το κάθε σπίτι. Μέχρι εδώ οικόπεδο και μελέτη έχουμε κόστος 1.020.000 για κάθε σπίτι. Από αυτό το σημείο κι έπειτα ξεκινάει η κατασκευή.


Μια εταιρεία, που χτίζει τριακόσια σπίτια, δεν παίρνει τις ίδιες τιμές μ' αυτές που παίρνει ο ιδιώτης κατασκευαστής από την αγορά για τα υλικά της. Μια εταιρεία απευθύνεται κατ' ευθείαν στο εργοστάσιο και παρακάμπτει τους ενδιάμεσους εμπόρους. Ακόμα κι αν δεν υπάρχει τοπικό εργοστάσιο, γίνεται η ίδια η εταιρεία εισαγωγέας των υλικών που θέλει. Διαχειριζόμενη μάλιστα δικούς της οικονομικούς πόρους, έχει και το κέρδος ότι εκτός από καλύτερες τιμές δεν επηρεάζεται από μεγέθη όπως ο πληθωρισμός κλπ.. Αν σήμερα μπορεί κάποιος ιδιώτης να χτίσει μια απλή μονοκατοικία εκατό τετραγωνικών μέτρων με 30.000.000, μια εταιρεία μπορεί να τη χτίσει στη χειρότερη γι' αυτήν περίπτωση με τα μισά χρήματα.


Για την εταιρεία, δηλαδή, οικόπεδο, μελέτη και κατασκευή τής κάθε κατοικίας δεν θα ξεπερνά τα 17.000.000. Ακόμα και να χρεώσει με πάνω από ένα εκατομμύριο την κάθε κατοικία για την υποδομή, αυτή δεν θα ξεπεράσει τα 20.000.000. Τι σημαίνει αυτό; Ότι στο διπλάσιο να πουλήσει την κατοικία, πράγμα που μπορεί να θεωρηθεί ακόμα και κερδοσκοπικό για μια εταιρεία, πάλι συμφέρει. Γιατί; Γιατί ο πελάτης της εταιρείας θα πάρει με σαράντα εκατομμύρια, που θα τα πληρώσει σε είκοσι χρόνια, ένα ολοκληρωμένο σπίτι, μαζί με το οικόπεδο και το καλύτερο βέβαια θα είναι ότι θα βρίσκεται ενταγμένο μέσα σ' ένα ολοκληρωμένο δίκτυο υποδομών. Με χρήματα που έτσι κι αλλιώς θα τα έδινε στο ενοίκιο, γίνεται ιδιοκτήτης σπιτιού. Σπιτιού, το οποίο θα το απολαύσει από την πρώτη στιγμή που θα του παραδοθούν τα κλειδιά στο χέρι.


Μιλάμε πάντα για μια ιδιαίτερα δαπανηρή περίπτωση. Δεν είναι δηλαδή σύνηθες υπό αστικές συνθήκες μια κατασκευή των εκατό τετραγωνικών μέτρων να καταλαμβάνει τετρακόσια τετραγωνικά μέτρα γης. Αν στο οικόπεδο αυτό ανεγερθούν διπλοκατοικίες, είτε σε συμβατική μορφή είτε σε μορφή μεζονέτας, τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο ευνοϊκά. Διπλασιάζεται η οικοδομική "απόδοση" της ίδιας γης και άρα υποδιπλασιάζεται το κόστος του οικοπέδου για το κάθε σπίτι. Μειώνεται ακόμα πιο πολύ το κόστος και της ίδιας της κατασκευής, εφόσον πέφτουν
λόγω ποσοτήτων ακόμα περισσότερο οι τιμές των δομικών υλικών. Μειώνεται και το κόστος που αντιστοιχεί στην κάθε κατοικία και στο επίπεδο των υποδομών. Διπλάσιες κατοικίες σημαίνουν υποδιπλασιασμό του μεριδίου για τις απαραίτητες υποδομές.

Ο ιδιώτης κατασκευαστής δεν μπορεί να επωφεληθεί από αυτού του είδους την οικονομία κλίμακας. Θα πληρώσει πολλαπλάσια, χωρίς ν' απολαύσει τίποτε. Θα πληρώσει τριάντα εκατομμύρια μόνον για την κατασκευή κι αυτό μόνον αν έχει τα χρήματα και την ξεπληρώσει άμεσα, χωρίς να μπει στην περιπέτεια του πληθωρισμού. Η τιμή του οικοπέδου αφορά άλλον προϋπολογισμό και το χειρότερο είναι ότι το σπίτι του θα βρίσκεται στη μέση του "πουθενά". Αν δεν πληρώσει μόνος του κάποιες υποτυπώδεις υποδομές, που είναι πανάκριβες, θα περιμένει δεκαετίες για ν'  απολαύσει τις απαιτούμενες υποδομές. Το πιθανότερο δηλαδή είναι να πληρώσει τελικά τα διπλάσια και τα τριπλάσια του αρχικού προϋπολογισμού, να κατοικεί επί δεκαετίες σε ένα ατελές σπίτι, μαζεύοντας χρήματα για την περάτωσή του και τέλος να μην απολαμβάνει καμία υποδομή. Το πιθανότερο δηλαδή είναι να το σιχαθεί από την πρώτη στιγμή που θα το κατοικήσει.


Αντιλαμβανόμαστε ότι αυτού του είδους η μαζική οικοδομική δραστηριότητα συμφέρει τους πάντες. Συμφέρει την κατασκευαστική εταιρεία, συμφέρει τους πολίτες, συμφέρει την κοινωνία, συμφέρει την πόλη, συμφέρει το κράτος και συμφέρει και το περιβάλλον. Την εταιρεία την συμφέρει, γιατί είναι τεράστιο συμφέρον σε μια αγορά, που δίνει επιτόκια κάτω από το 10%, να διπλασιάζεις τα χρήματά σου στον ίδιο χρόνο. Συμφέρει τους πολίτες-αγοραστές, γιατί η εταιρεία τούς απαλλάσσει από τη γραφειοκρατία που αναγκαστικά ταλαιπωρεί τον κατασκευαστή, τον απαλλάσσει από τις ατομικές διαπραγματεύσεις για γη, οικοδομικά υλικά κλπ.. Συμφέρει τους πολίτες-αγοραστές, γιατί δεν έχουν ως κατασκευαστές την ανάγκη να πληρώνουν άμεσα τις υποχρεώσεις τους. Θα πληρώνουν μέσω στεγαστικού δανείου την κατοικία τους, η οποία θα είναι ολοκληρωμένη από την πρώτη στιγμή που θα την κατοικήσουν.  


Όμως, εκτός από αυτούς τους άμεσα εμπλεκόμενους, επωφελούνται και όλοι υπόλοιποι. Συμφέρει στην κοινωνία η δραστηριότητα αυτή, γιατί ο κάθε πολίτης πληρώνει μόνος του τις υποδομές που χρησιμοποιεί. Δεν πληρώνει τα πεζοδρόμια του Φλωρινιώτη ο Αθηναίος, επειδή το κράτος θέλει να κατασκευάζει υποδομές με δημόσια χρήματα. Συμφέρει την πόλη, γιατί η πρόοδός της "αποτυπώνεται" πάνω της. Έχοντας μια πόλη τη δυνατότητα να "εκτονώνει" παλινδρομικά τις στεγαστικές της ανάγκες, σταδιακά απαλλάσσεται από τα προηγούμενα οικιστικά "καρκινώματα" της φτώχειας της. Συνοικίες, που είναι παλιές και απαράδεκτες, σταδιακά αδειάζουν και υποβαθμίζονται με αποτέλεσμα να γίνονται "απαλλοτριώσιμες" για ανάλογες οικοδομικές δραστηριότητες. Οι πόλεις δηλαδή με τη μέθοδο αυτήν διατηρούνται πάντα στο καλύτερο δυνατό επίπεδο. Οι πόλεις λειτουργούν ως ζώντες οργανισμοί, που ανανεώνουν διαρκώς τα "κύτταρά" τους.


Τέλος η πρακτική αυτή συμφέρει και το περιβάλλον. Τόσο το αστικό περιβάλλον όσο και το φυσικό περιβάλλον. Γιατί; Γιατί, όταν η οικοδομική δραστηριότητα γίνεται οργανωμένα, υπάρχει έλεγχος. Μπορεί η τοπική αυτοδιοίκηση να ελέγξει την οποιαδήποτε κατασκευαστική εταιρεία. Μπορεί για παράδειγμα να θέσει όρους στην κατασκευαστική εταιρεία. Όρους, οι οποίοι θα έχουν σχέση με το επιθυμητό αρχιτεκτονικό ύφος των κατασκευών, που διατηρούν και διαιωνίζουν την τοπική παράδοση. Όρους, που έχουν σχέση με την καλύτερη δυνατή οικολογική διαχείριση του οικιστικού συγκροτήματος. Μπορεί να επιβάλει στην εταιρεία να συμπεριλάβει ανάμεσα στα άλλα τον βιολογικό καθαρισμό των λημμάτων του οικιστικού συγκροτήματος. Μπορεί να της επιβάλει τη χρήση υπογείων δικτύων ηλεκτροδότησης. Μπορεί να της επιβάλει να χρησιμοποιήσει τα πιο προηγμένα συστήματα "τηλεθέρμανσης" για πιο φτηνή και οικολογική θέρμανση. Όλα αυτά δεν είναι απαγορευτικά για μια εταιρεία. Γιατί; Γιατί είναι φτηνά όταν γίνονται εκ των προτέρων και όχι εκ των υστέρων. Είναι φτηνά όταν το κόστος τους μοιράζεται σε πολλές κατοικίες ταυτόχρονα. Είναι ακριβά μόνον όταν σκάβεις και ξανασκάβεις, καταστρέφοντας και αποκαθιστώντας υποδομές. Είναι ακριβά όταν ζητάς και ξαναζητάς χρήματα, για να ξαναφτιάξεις τα ίδια πράγματα, αποκαθιστώντας προηγούμενα λάθη.


Γίνεται τίποτε από αυτά στην Ελλάδα; Όχι βέβαια. Γιατί; Γιατί δεν συμφέρει τους αστούς και τους εμπόρους, οι οποίοι είναι οι ισχυροί οικονομικοί παράγοντες της "Μπανανίας". Η μέθοδος που περιγράψαμε συμφέρει τους κεφαλαιοκράτες, οι οποίοι αναζητούν κέρδη για τον συσσωρευμένο πλούτο τους, συμφέρει τους εργάτες της οικοδομής, οι οποίοι μπορούν και δουλεύουν σε οργανωμένες συνθήκες και με πλήρη ασφάλεια. Τέλος συμφέρει και τους φτωχούς, που αναζητούν καλή και προπαντώς φτηνή "στέγη".


Συμφέρει όμως και την οικονομία γενικότερα. Γιατί; Γιατί οι ανάγκες της κοινωνίας "τροφοδοτούν" την ανάπτυξη. Αναπτύσσονται οι κεφαλαιοκράτες, που είναι κατασκευαστές, αλλά μαζί τους αναπτύσσονται και οι κεφαλαιοκράτες που παράγουν στα εργοστάσιά τους αυτά τα οποία οι κατασκευαστές έχουν ανάγκη. Αυτή η "αυτοτροφοδοσία" του κεφαλαίου δεν συμφέρει τους εμπόρους και τους αστούς. Αυτούς που θέλουν τον φτωχό να λειτουργεί ο ίδιος σαν κατασκευαστής και να του "πίνουν" το αίμα.


Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Το κράτος με την πολιτική του στο θέμα της κατοικίας δημιουργεί "παράσιτα" στο χώρο της οικονομίας. Αστικά "παράσιτα", που το έχουν ανάγκη προκειμένου να επιβιώσουν. Όλα αυτά τα παράσιτα της κοινωνίας περιμένουν να ζήσουν από τον κόπο των εργαζομένων. Όσο πιο αδύναμος και ευάλωτος είναι o ιδιώτης κατασκευαστής, τόσο το καλύτερο γι' αυτούς, γιατί τον βάζουν εύκολα στο "χέρι". Αυτά τα "παράσιτα" είναι που δεν επιτρέπουν στην Ελλάδα ν' αναπτυχθεί κι επιπλέον δημιουργούν τις συνθήκες κοινωνικής αδικίας. Πώς; Με τον τρόπο που διαχειρίζονται την οικονομία. Ο μεγαλοεισαγωγέας της Αθήνας, που είναι "αεριτζής", δεν θέλει ν' αναπτυχθεί η βιομηχανία στο είδος το οποίο εμπορεύεται. Εξαιτίας της ισχύος του, σταματάει κάθε αναπτυξιακή προσπάθεια. Δεν επιτρέπει δηλαδή ν' αναπτυχθούν κεφαλαιοκράτες στο χώρο των οικοδομικών υλικών και δεν επιτρέπει σε βιομηχανικούς εργάτες να πάρουν μεροκάματα. Αυτός στηρίζει τον ενδιάμεσο Θεσσαλονικιό χονδρέμπορο κι αυτός με τη σειρά του στηρίζει τον επαρχιώτη μικρέμπορο.


Όλους αυτούς τους συμφέρει το κλειστό πολεοδομικό σχέδιο. Γιατί; Γιατί όλοι θα "φάνε" εις βάρος του εργαζομένου. Ο μικρέμπορος οικοδομικών υλικών περιμένει να φάει από τα πέντε πλακάκια και τη μία μπανιέρα που θ' αγοράσει ο φτωχός ιδιώτης κατασκευαστής. Ο μικροαστός μηχανικός περιμένει να φάει από τις δύο άδειες που του αντιστοιχούν το χρόνο. Ο μικροαστός οικοπεδούχος περιμένει να φάει από το οικοπεδάκι που θα πουλήσει και το οποίο έχει αξία μόνον εάν είναι "σφραγισμένη" η πόλη.


Όλοι αυτοί είναι έτοιμοι να σκοτώσουν όποιον απειλήσει τον κλειστό πολεοδομικό σχεδιασμό. Γιατί; Γιατί αν αυτός αλλάξει, όλοι αυτοί θα πάνε στα "σκουπίδια". Θα πρέπει να δουλέψουν για να επιβιώσουν κι αυτοί με τη δουλειά είναι "μαλωμένοι". Οι πρώτοι θα πρέπει να πιάσουν μια πραγματική δουλειά και να εγκαταλείψουν την εμπορική τους "τρύπα" και οι δεύτεροι θα πρέπει να πάνε να δουλέψουν σε τεχνικές εταιρείες. Θα πρέπει να ταυτιστούν με τους υπόλοιπους εργαζόμενους κι αυτό απειλεί το σύστημα εξουσίας, γιατί αλλάζει μέσα στην κοινωνία τους συσχετισμούς των δυνάμεων.


Αυτός είναι κι ο λόγος που εμείς θεωρούμε τους αστούς εμπόρους κι "επιστήμονες" ως παράσιτα και τεμπέληδες. Είναι παράσιτο και τεμπέλης ο μικρέμπορος, που κάθεται στην "τρύπα" του και προσπαθεί να εκμεταλλευτεί την ανάγκη του φτωχού. Δεν δουλεύει και το μόνο που σκέφτεται όλη την ημέρα είναι η αισχροκέρδεια. Τη σκέφτεται, γιατί δεν επιβιώνει αλλιώς. Είναι επίσης παράσιτο και τεμπέλης ο μηχανικός, που προσπαθεί να επιβιώσει υπό τις ίδιες συνθήκες. Όταν σε μια "πετυχημένη" καριέρα δέκα ετών κάποιος έχει υπογράψει τη μελέτη κάποιων είκοσι κατοικιών, τα πράγματα είναι απλά. Είκοσι μελέτες κατοικιών δεν αντιπροσωπεύουν ούτε ενός έτους εργασία σε καθημερινή οκτάωρη βάση. Τα υπόλοιπα εννιά χρόνια τι έκανε; Περιφερόταν στα καφενεία, παριστάνοντας τον μηχανικό. Αν ήταν και τυχερός και είχε και καμιά θεία που της "έφαγε" το οικόπεδο, θα παρίστανε και τον πλούσιο με την αντιπαροχή.


Αυτός ο πλούτος του "αεριτζή" αστού μηχανικού τον κάνει ακόμα πιο επικίνδυνο. Γιατί; Γιατί αυτός ο πλούτος δεν τον "χορταίνει", ώστε να τον κάνει ν' αποτραβηχτεί, αλλά του ανοίγει την "όρεξη". Έχοντας πλούτο και πολύ ελεύθερο χρόνο, αρχίζει κι επεκτείνει τα συμφέροντά του σε άλλα επίπεδα. Με μια εφημερίδα παραμάσχαλα και τον τίτλο του επιστήμονα αρχίζει και περιφέρεται στα καφενεία, παριστάνοντας τον "ευαίσθητο" και πολιτικοποιημένο πολίτη. Αργά ή γρήγορα δηλαδή οι πιο "πετυχημένοι" από τους μηχανικούς στρέφονται προς την πολιτική, γιατί η πολιτική μπορεί ν' αυξήσει τα κέρδη τους. Αλληλοϋποστηρίζονται μεταξύ τους, γιατί προάγουν μέσω της πολιτικής τα συντεχνιακά τους συμφέροντα. Με την ενασχόλησή τους με τα κοινά, μπορούν να έχουν κολοσσιαία κέρδη κι επιπλέον να ελέγχουν την κατάσταση, ώστε να την περιορίζουν στο επίπεδο που τους ευνοεί. Στο επίπεδο, που, εκτός από τα δικά τους συμφέροντα, ευνοεί και τα συμφέροντα της Αθήνας.


Γιατί η πολιτική είναι τόσο σημαντική για τους μηχανικούς, ώστε να μας αναγκάσει να κάνουμε ιδιαίτερη αναφορά σ' αυτήν; Γιατί απλούστατα η πολιτική επιτρέπει στους μηχανικούς να γίνουν τρομερά πλούσιοι χωρίς κανένα κόπο και σχεδόν χωρίς καθόλου κεφάλαιο. Εν αντιθέσει με άλλες αστικές συντεχνίες, όπως είναι οι φαρμακοποιοί, οι γιατροί, οι καθηγητές κλπ., που δεν μπορούν να επωφεληθούν άμεσα από την πολιτική και την εξουσία, οι μηχανικοί και οι δικηγόροι, για παράδειγμα, μπορούν ν' αντλήσουν τεράστια κέρδη. Γιατί; Γιατί γίνονται πιο αποτελεσματικοί στη δουλειά τους. Ένας δικηγόρος, για παράδειγμα, που είναι ταυτόχρονα και πολιτικός, είναι πιο "αποτελεσματικός" στη δουλειά του και άρα πιο κερδοφόρος. Εκτός του ότι γίνεται πιο γνωστός, διευρύνοντας τον κύκλο των πελατών του, γίνεται και πιο αποτελεσματικός, εφόσον μπορεί να χρησιμοποιεί την επωνυμία του για να "επηρεάζει" την κρίση των δικαστών.


Κάτι ανάλογο γίνεται και με τους μηχανικούς. Γίνονται πιο αποτελεσματικοί και άρα πιο κερδοφόροι με μέσον την πολιτική. Πώς; Με τον πιο απλό τρόπο. Από το να εξασφαλίσουν παράνομα την ιδιοκτησία ενός "ορφανού" οικοπέδου μέχρι να εξασφαλίσουν την κατασκευή ενός μεγάλου δημοσίου έργου. Από το να μπορούν να χτίσουν ατιμώρητα ένα "ρέμα" μέχρι να κατευθύνουν εσκεμμένα το σχέδιο πόλεως προς τις δικές τους ιδιοκτησίες και των "κολλητών" τους. Όλοι αυτοί οι ταλαίπωροι Αθηναίοι, που μετά από κάθε πλημμύρα βλέπουν τους καναπέδες τους ν' αλλάζουν συνοικίες, ας ψάξουν ανάμεσα στους μηχανικούς και τους δικηγόρους του παρελθόντος για τους υπεύθυνους. Όλοι αυτοί μπορούν να καταλάβουν καλύτερα από τον καθένα γιατί οι μηχανικοί και οι δικηγόροι ήταν οι μόνιμα κυρίαρχοι των μεταπολεμικών βουλών. Μπορούν να καταλάβουν γιατί όλοι αυτοί παριστάνουν μόνιμα τους υπερπατριώτες, οι οποίοι ανησυχούν μόνιμα για τους εθνικούς κινδύνους. Ο "πατριωτισμός" τους και οι εθνικές τους "αγωνίες" τους βαστούν μόνιμα σ' επαφή με την εξουσία.


Τα κέρδη αυτών των "υπεραπατριωτών" είναι αυτά τα οποία καθορίζουν την οικιστική πολιτική του κράτους. Γι' αυτόν τον λόγο όλοι αυτοί θέλουν τις πόλεις "σφραγισμένες". Για να μην μπορεί το πανίσχυρο κεφάλαιο
που απειλεί αυτούς τους πονηρούς να δραστηριοποιηθεί κοντά σε πόλεις. Το κεφάλαιο δεν μπορεί να δραστηριοποιηθεί μέσα στο πολεοδομικό σχέδιο, γιατί δεν μπορεί να εξασφαλίσει τη γη σε ποσότητα που θα του δώσει κέρδη από την οικονομία κλίμακας. Ο χώρος όπου αυτό μπορεί να δραστηριοποιηθεί είναι μακριά από την πόλη και άρα το "προϊόν" τους δεν είναι ανταγωνιστικό κι επιπλέον απαγορεύεται ν' αναπτυχθεί τέτοιου είδους δραστηριότητα. Δεν μπορεί το κεφάλαιο, με βάση τους ισχύοντες νόμους δόμησης εκτός σχεδίου πόλεως, ν' αγοράσει 100 στρέμματα για να κάνει 25 κατοικίες. Δεν μπορεί, γιατί απλούστατα δεν συμφέρει.

Από τις συνθήκες αυτές προκύπτει η "αγάπη" μεταξύ αστών και Αθήνας. Μεταξύ των "Αγγλοσαξόνων" της Αθήνας και των "Εβραίων" όλης της χώρας. Μεταξύ εμπόρων και εξουσίας. Η εξουσία προστατεύει την κερδοσκοπία των εμπόρων και των αστών. Η εξουσία συντηρεί τον "έρωτα" μεταξύ μηχανικών και δικηγόρων. Αυτό ήταν και το ζητούμενο από την αρχή. Οι νόμοι και όχι το κεφάλαιο να δημιουργήσουν την αστική πλουτοκρατία στην Ελλάδα. Οι νόμοι να δημιουργήσουν πλούσιους κλέφτες και οι δικηγόροι να τους προστατεύουν. Ο φτωχός Νότος θα "καπέλωνε" τον Βορρά και για να γίνει αυτό θα έπρεπε να ελεγχθούν απόλυτα οι πληθυσμοί που θα ζημιώνονταν από το "καπέλωμα" αυτό. Θα έπρεπε να καπελωθεί η κεφαλαιοκρατία και η εργατική τάξη από την ευνοημένη αστική τάξη. Η εύνοια αυτή καταστρέφει τα πάντα. Η εύνοια αυτήν καταστρέφει το περιβάλλον, τους εργαζόμενους και υποθηκεύει μόνιμα την αναπτυξιακή πορεία της χώρας.


Κάτω από την εξουσία των αστών και των εμπόρων δεν μπορεί ν' αναπτυχθεί η κεφαλαιοκρατία και κατά συνέπεια δεν μπορεί να εξασφαλιστεί η απασχόληση των εργατών. Αστοί και έμποροι έχουν βάλει από "κάτω" τους πάντες και τους "πίνουν" το αίμα. Αρκεί να σκεφτεί κάποιος ότι το σύνολο της μεταπολεμικής οικοδομικής "έκρηξης" δεν έγινε το αίτιο της ανάπτυξης της βιομηχανικής παραγωγής στην Ελλάδα. Δεν επωφελήθηκε η ανάπτυξη, εξαιτίας των αναγκών της "έκρηξης" αυτής. Δεν χτίστηκαν νέα εργοστάσια, που θα επιβίωναν αρχικά εξαιτίας των τοπικών αναγκών και τα οποία στη συνέχεια θα έκαναν εξαγωγές. Το σύνολο της μεταπολεμικής οικοδομικής ανάπτυξης έγινε κέρδος το οποίο μοιράστηκαν μεταξύ τους κάποιοι πολύ λίγοι μεγαλοεισαγωγείς δομικών υλικών. Τα υπόλοιπα μπήκαν στις "τσέπες" των μηχανικών και των δικηγόρων, οι οποίοι μεθόδευαν τις καταστάσεις υπέρ των συμφερόντων τους.


Ας τολμήσει ο αναγνώστης να κάνει έναν πρόχειρο υπολογισμό για το πόσο περίπου κοστίζουν στους Έλληνες οι τριακόσιες κατοικίες του παραδείγματός μας. Ας συγκρίνει τα μεγέθη. Το ένα εκατομμύριο, που υπολογίσαμε για το οικόπεδο, θα γίνει αυτόματα δέκα. Οι είκοσι χιλιάδες για τη μελέτη του μηχανικού, θα γίνουν ένα εκατομμύριο. Τα τριάντα εκατομμύρια της κατασκευής, θα γίνουν πενήντα. Το σπίτι θα το φτιάξεις μόνος σου και θα σου κοστίσει τελικά εβδομήντα εκατομμύρια, αν πέσεις στα "χέρια" των κερδοσκόπων της αγοράς, που αλλάζουν τις τιμές ανάλογα με τη ζήτηση. Χρήματα που θα πρέπει να τα έχεις για να τα δώσεις άμεσα, γιατί το υπερτιμημένο της κατασκευής της κατοικίας σε συνδυασμό με την ελάχιστη οικονομική απόδοση της κατοικίας κλείνουν τις "πόρτες" των τραπεζών. Δεν μπορούν οι τράπεζες να χρηματοδοτήσουν την κερδοσκοπία της αγοράς και την ίδια ώρα να μην μπορούν να εισπράξουν τα χρήματά τους, γιατί δεν είναι εύκολο να βγάλεις κάποιον από το σπίτι του.


Όλα αυτά γιατί; Γιατί όλοι οι τεμπέληδες πρέπει να ζήσουν εις βάρος των φτωχών. Γιατί οι αστοί "Εβραίοι" πρέπει να ζήσουν εις βάρος των "κατώτερων" κοινοτήτων. Ο μικρέμπορας, που παίρνει το εμπόρευμα στην επαρχία τρίτο και τέταρτο "χέρι", πρέπει να βγάλει μεροκάματο από τα λίγα πλακάκια που θα πουλήσει. Οι χιλιάδες μηχανικοί που αποφοιτούν από το πολυτεχνείο πρέπει να ζήσουν σαν "επιστήμονες". Με δύο ή τρεις άδειες του ενός εκατομμυρίου μπορούν για έναν χρόνο να ζήσουν αξιοπρεπώς. Με δέκα άδειες των είκοσι χιλιάδων θα πρέπει να ψάξουν για δουλειά. Ο αστός οικοπεδούχος κι αυτός περιμένει. Θα πουλήσει το μισό οικόπεδο σε έναν φουκαρά, για να μπορέσει να χτίσει με τα δικά του χρήματα το άλλο μισό. Έχει στηθεί μια "φάμπρικα" εις βάρος του ελληνικού λαού, που όμοιά της δεν έχει υπάρξει. Μια Ελλάδα με δημογραφικό πρόβλημα και με άπειρο για τον πληθυσμό της κεφάλαιο κατοικεί σε τρώγλες των πενήντα τετραγωνικών.


Γι' αυτόν τον λόγο είναι η Ελλάδα άσχημη. Γι' αυτόν τον λόγο τα αστικά της κέντρα είναι πανάθλια. Γιατί; Γιατί όταν αναγκάζεις τον φτωχό ιδιώτη να γίνει κατασκευαστής, δεν μπορείς να κάνεις διαφορετικά. Επεκτείνεις τον πολεοδομικό σχεδιασμό, λόγω των στεγαστικών αναγκών του λαού κι αυτός ο χώρος παραμένει ένα άσχημο εργοτάξιο για δεκαετίες ολόκληρες. Γιατί; Γιατί δεν έχουν όλοι οι οικοπεδούχοι χρήματα να χτίσουν και ταυτόχρονα, λόγω της αξίας της γης, δεν θέλουν να πουλήσουν τα οικόπεδά τους σ' εκείνους που μπορούν να χτίσουν. Χτίζει κάποιος και γύρω του τα οικόπεδα είναι άχτιστα και θα παραμείνουν έτσι για πολλά χρόνια. Χτίζει ένας ιδιώτης και δεν μπορεί να πληρώσει μόνος του τις υποδομές που χρειάζεται. Όταν αυτός είναι φτωχός, δεν μπορείς να τον πιέσεις ή να του επιβάλεις όρους. Χτίζει όπως μπορεί και όταν μπορεί. Τα πρώτα χρόνια δεν θα έχει το σπίτι κεραμοσκεπή, κάγκελα, περίφραξη κλπ.. Όταν θα έχει χρήματα, θα τα συμπληρώσει. Αυτό εξηγεί τα φαινόμενα που καθημερινά βλέπουμε γύρω μας. Αυτό εξηγεί το γεγονός ότι, παρ' όλη τη μεγάλη ανάγκη για στέγη, δεν υπάρχει πλήρης κάλυψη των επεκτάσεων των πολεοδομικών σχεδίων. Επί δεκαετίες βλέπουμε άχτιστα οικόπεδα, "κουφάρια" σπιτιών, ημιτελείς κατασκευές.


Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί είναι ιδιόμορφες οι συνθήκες. Γιατί αυτός ο οποίος έχει το άχτιστο οικόπεδο δεν θέλει να το πουλήσει, λόγω του ότι, όταν θ' αποκτήσει τα χρήματα για να χτίσει, δεν θα βρίσκει οικόπεδο. Γιατί αυτός ο οποίος ξεκινάει να χτίσει, χωρίς να έχει τα απαραίτητα χρήματα, θα πέσει θύμα της οικονομίας της "Μπανανίας". Θα έρθει αντιμέτωπος με τον πληθωρισμό. Αυτό που θα ξεκινήσει να χτίσει
και εκείνη την ώρα θ' απαιτεί δέκα εκατομμύρια όταν θα τελειώσει θα του έχει κοστίσει τριάντα. Υπάρχουν συμπολίτες μας, που ξεκίνησαν να χτίζουν ένα σπίτι, το οποίο το είχαν υπολογίσει σε τριάντα εκατομμύρια, έχουν πληρώσει εξήντα και δεν έχουν τελειώσει ακόμα. Έχοντας αυτοί οι φτωχοί κατασκευαστές ν' αντιμετωπίσουν αυτού του είδους τα προβλήματα, χτίζουν "βήμα-βήμα" επί δεκαετίες. Προσπαθούν να διασφαλίσουν τα λίγα χρήματά τους με όποιον τρόπο μπορούν. Με τα λίγα χρήματά του κάποιος θα χτίσει άμεσα μόνον τον σκελετό του κτηρίου. Κάποιος άλλος θα προχωρήσει λίγο πιο πέρα. Επί δεκαετίες μαζεύουν χρήματα, για ν' αλλάξουν φάση. Γι' αυτόν τον λόγο είναι διάσπαρτα τα "κουφάρια" των κατασκευών γύρω από τις ελληνικές πόλεις. Γι' αυτόν τον λόγο ο χώρος γύρω από τις πόλεις μοιάζει μόνιμα με ένα βρομερό κι επικίνδυνο εργοτάξιο.

Ο σχεδιασμός της ελληνικής οικονομίας εξηγεί και άλλα περίεργα φαινόμενα που συμβαίνουν στη χώρα μας στον τομέα της πολεοδομίας. Για παράδειγμα στην Ελλάδα δεν υπάρχει η σαφής ταξική "γεωγραφία", που συνήθως χαρακτηρίζει τα πολεοδομικά συγκροτήματα του εξωτερικού. Στην Ελλάδα πλούσιοι και φτωχοί κατοικούν στις ίδιες πανάθλιες γειτονιές των ιδίων πανάθλιων πόλεων. Όμως, αυτό το άκρως δημοκρατικό φαινόμενο δεν είναι αποτέλεσμα της δημοκρατικής ευαισθησίας των πλουσίων. Είναι αποτέλεσμα της οικονομικής κατάστασης που επικρατεί στη χώρα. Είναι αποτέλεσμα του κοινωνικού της "σχεδιασμού".


Στις χώρες όπου υπάρχει ισχυρή κεφαλαιοκρατία οι πλούσιοι κατοικούν μόνιμα στις καλύτερες συνοικίες και μακριά από το κέντρο. Γιατί; Γιατί οι κεφαλαιοκράτες είναι μόνιμα πλούσιοι, εφόσον το κεφάλαιο είναι μόνιμα κερδοφόρο. Το κεφάλαιο κληρονομείται και ο πλούσιος πατέρας αφήνει πίσω του πλούσιο γιο, που αναζητά τις ίδιες καλές συνθήκες διαβίωσης. Το κεφάλαιο δεν απαιτεί την παρουσία του ιδιοκτήτη του για να παράγει πλούτο. Ο κεφαλαιοκράτης μπορεί να κατοικεί εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το κεφάλαιό του χωρίς πρόβλημα. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει αυτή η κατάσταση, γιατί απλούστατα δεν υπάρχει ανεπτυγμένη κεφαλαιοκρατία στο μέγεθος που να της επιτρέψει να κατοικεί κάπου συγκεκριμένα και απομονωμένη από τους υπόλοιπους.


Στην Ελλάδα, όπου κυρίαρχοι είναι οι έμποροι και οι αστοί, όλοι είναι διαρκώς νεόπλουτοι. Όλοι αυτοί δεν μπορούν να ζήσουν ως κεφαλαιοκράτες. Γιατί; Γιατί το κεφάλαιο του εμπόρου ή του αστού δεν κληρονομείται, ώστε να υπάρχει ασφαλής διαδοχή μεταξύ των γενεών. Δεν μπορεί ένας έμπορος να κληροδοτήσει στο γιο του το εμπορικό του δαιμόνιο και δεν μπορεί ένας αστός να κληροδοτήσει στο παιδί του το επιστημονικό του ταλέντο. Όλοι αυτοί γίνονται πλούσιοι εξαιτίας τυχαίων συγκυριών και αυτές οι συγκυρίες δεν επιτρέπουν τη μίμηση των τακτικών των κεφαλαιοκρατών. Στην Ελλάδα όλοι είναι πλούσιοι της μιας ή των δύο γενιών. Οι πονηροί γίνονται πλούσιοι και αυτούς δεν θα τους διαδεχθούν τα παιδιά τους, αλλά οι επόμενοι πονηροί, που θα εκμεταλλευτούν τις νέες συγκυρίες.


Επιπλέον η φύση της δραστηριότητάς τους δεν τους επιτρέπει ν' απομονωθούν, όπως κάνουν οι κεφαλαιοκράτες. Γιατί; Γιατί η απόδοση του "κεφαλαίου" τους εξαρτάται από τη δική τους προσωπική παρουσία. Όταν γίνεσαι πλούσιος έμπορος, εξαιτίας της δραστηριότητάς σου στο Γαλάτσι, δεν μπορείς ν' απομακρυνθείς από αυτό, γιατί επηρεάζεται η απόδοση της δουλειάς σου. Δεν μπορείς ν' απομακρυνθείς, γιατί κάνεις ακόμα πιο δύσκολη τη διαδοχή σου από το παιδί σου. Είτε είσαι πλούσιος έμπορος είτε "πετυχημένος" αστός, εκεί πρέπει να κατοικείς. Εκεί πρέπει να κατοικείς, γιατί εκεί είναι οι γνωριμίες σου κι εξαρτάσαι απ' αυτές. Το ίδιο συμβαίνει και με τους πλούσιους αστούς. Είτε είσαι πλούσιος μηχανικός, γιατρός ή δικηγόρος, δεν μπορείς ν' απομακρυνθείς από τον χώρο όπου σε γνωρίζουν. Δεν είσαι σαν τον βιομήχανο που μπορεί να κατοικεί στην Εκάλη και το εργοστάσιό του να βρίσκεται στην Ξάνθη.


Αυτή η συνύπαρξη πλούσιων και φτωχών εκτός από τα φαινόμενα της ασχήμιας προκαλεί και τραγελαφικά φαινόμενα. Μπορεί δηλαδή στην ίδια περιοχή να υπάρχουν δίπλα-δίπλα σπίτια με τεράστια διαφορά μεταξύ τους. Να υπάρχει σπίτι που κατοικείται ημιτελές από τον φτωχό ιδιοκτήτη του και δίπλα του να υπάρχει σπίτι του οποίου εικόνες να φιλοξενούνται σε διάσημα αρχιτεκτονικά περιοδικά. Επιπλέον παρατηρείται και το εξής άλλο κωμικό φαινόμενο. Να υπάρχει σπίτι αξίας πολλών εκατοντάδων εκατομμυρίων και να μην έχει υποδομή για να λειτουργήσει στοιχειωδώς. Να μην έχει δρόμο πρόσβασης. Να μην έχει κανονική σύνδεση με το δίκτυο ηλεκτροδότησης. Να έχει βόθρο για τις αποχετευτικές του ανάγκες, γιατί δεν έχει δίκτυο αποχέτευσης η περιοχή. Γιατί; Γιατί το ελληνικό κράτος, που είναι υπεύθυνο για τις υποδομές, αναγκαστικά "ακολουθεί" την οικοδομική δραστηριότητα και δεν "προηγείται" αυτής. Δεν μπορεί να κατασκευάσει υποδομές, όταν μια περιοχή είναι έρημη. Δεν μπορεί να κατασκευάσει αποχετευτικό δίκτυο ή πεζοδρόμια γύρω από άχτιστα οικόπεδα. Δεν μπορεί να προσφέρει "αναμονές" σε οικόπεδα τα οποία θα χτιστούν μετά από δεκαετίες. Πρώτα χτίζεται σε ικανοποιητικό βαθμό μια περιοχή και μετά ακολουθεί η υποδομή. Αυτό το παράδοξο
που όμως είναι πανάκριβο είναι η πλέον ενδεδειγμένη λύση γι' αυτήν την παράλογη κατάσταση.

Στις ανεπτυγμένες χώρες τα πράγματα δεν είναι έτσι. Εκεί υπάρχει οργανωμένη δόμηση, γιατί αυτή είναι η πλέον οικονομική λύση. Εκεί ξεκινάνε από τις υποδομές και καλύπτουν οικοδομικά πλήρως τον χώρο όπου αυτές οι υποδομές αναπτύσσονται. Η ατομική δραστηριότητα στον τομέα της οικοδόμησης δεν είναι μαζικό φαινόμενο. Είναι ένα φαινόμενο που αφορά κάποιους πολύ λίγους ανθρώπους. Ανθρώπους, που, είτε επειδή είναι υπερβολικά πλούσιοι, θα κτίσουν σ' έναν τεράστιο ιδιόκτητο χώρο και θ' αναλάβουν μόνοι τους τα έξοδα των υποδομών που χρειάζονται, είτε ανθρώπους του κεφαλαίου της γης, που για δικούς τους λόγους θα επιλέξουν να χτίσουν το σπίτι τους μέσα στα κτήματά τους. Γι' αυτόν τον λόγο, κάθε φορά που αναπτύσσεται ατομική οικοδομική δραστηριότητα, υπάρχουν όροι.


Πρέπει το κάθε σπίτι να έχει ένα συγκεκριμένο "ύφος" κι επιπλέον πρέπει να ολοκληρωθεί πλήρως σε κάποιο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Η ταχύτατη αυτή κατασκευή δίνει και την ομορφιά στις συνοικίες τους. Γιατί; Γιατί η κάθε περιοχή θ' αποκτήσει από την πρώτη στιγμή εκείνη την ομοιογένεια, τόσο στην αισθητική όσο και στην υποδομή, που της δίνει ομορφιά και λειτουργικότητα. Αυτή η ομοιογένεια δεν είναι δύσκολο να επιτευχθεί. Γιατί; Γιατί οι πάντες χτίζουν στον ίδιο χρόνο και άρα υπό τους ίδιους νόμους. Αυτά στην Ελλάδα της ατομικής κατασκευαστικής δραστηριότητας δεν μπορούν να γίνουν, ούτε σε επίπεδο συνοικίας ούτε σε επίπεδο κατοικίας.


Γιατί; Γιατί είναι αδύνατον. Μέσα στις δεκαετίες, που απαιτεί μια περιοχή για να "καλυφθεί" πλήρως, αλλάζουν οι οικοδομικοί νόμοι, εφόσον αλλάζουν οι ανάγκες. Οι πρώτοι "κατασκευαστές" χτίζουν με άλλους οικοδομικούς νόμους και οι τελευταίοι με άλλους. Είναι δυνατόν να μοιάζουν τα σπίτια μεταξύ τους, ώστε να υπάρχει ομοιογένεια στην περιοχή; Ο πρώτος έχτισε μονοκατοικία, επειδή αυτό επιτρεπόταν όταν εκδόθηκε η άδειά του και ο τελευταίος μετά από χρόνια χτίζει επταόροφο. Αυτό δεν αποτελεί αίτιο μόνον της ασχήμιας αλλά μεταφέρει τα προβλήματα και στο επίπεδο των υποδομών. Το κράτος ξεκινάει ν' αντιμετωπίσει το πρόβλημα των υποδομών για μονοκατοικίες και ξαφνικά έρχεται αντιμέτωπο με τις ανάγκες πολυώροφων κατασκευών.


Απλά είναι τα πράγματα. Όταν σε μια περιοχή δίνεις αρχικά άδειες για μονοκατοικίες και στη συνέχεια τις αλλάζεις, είσαι υποχρεωμένος ν' αλλάξεις και την υποδομή. Αν ξεκίνησες να κάνεις υποδομή για 5.000 κατοίκους και αυτοί
λόγω των νέων αδειών γίνουν 20.000, η αρχική υποδομή δεν τους αντέχει. Δεν καλύπτουν τις ανάγκες τους οι διατομές των δρόμων, των πεζοδρομίων, των αγωγών, των καλωδίων. Για ν' αλλάξει όμως αυτό είναι πανάκριβο. Αποχετευτικούς σωλήνες ν' αλλάξεις σε μια συνοικία, απαιτούνται δισεκατομμύρια δραχμών. Δεν είναι μόνον το κόστος της αγοράς τους, αλλά και το ότι θα πρέπει να ξανασκάψεις από την αρχή, πετώντας στα σκουπίδια τους προηγούμενους σωλήνες που κρίθηκαν ανεπαρκείς. Γι' αυτόν τον λόγο, εκτός της ασχήμιας των οικιστικών συγκροτημάτων, υπάρχει και το πρόβλημα ότι αυτά διαρκώς μοιάζουν με εργοτάξια από το συνεχές "ράβε-ξήλωνε" των υποδομών.

Back to content | Back to main menu