Κορυφή σελίδας
Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας - ΥΔΡΟΧΟΟΣ

Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας - ΥΔΡΟΧΟΟΣ

Go to content

Main menu

Το οικιστικό πρόβλημα της Ελλάδας

25 Μαϊου 2003

Η τεχνική εταιρεία θα περιοριζόταν στο κέρδος του μελετητή, που θ' αναλάμβανε τη μελέτη και την επίβλεψη του έργου. Τίποτε παραπάνω. Ό,τι θα είχε σχέση με τα χρήματα θα αφορούσε αυτούς που θα επένδυαν για το διάστημα που θα κατασκευαζόταν το έργο και θα μοιράζονταν τα κέρδη όταν το έργο θα το παραλάμβανε το δημόσιο. Πρόβλημα δεν θα υπήρχε σε καμία περίπτωση. Αν καμία μελέτη δεν μπορούσε να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις του κράτους με τα χρήματα που διέθετε για την κατασκευή του έργου που επιθυμούσε, ο διαγωνισμός θα χαρακτηριζόταν άγονος μέχρι το κράτος να καλύψει τις απαιτήσεις της πιο καλής προσφοράς. Να τις καλύψει στο σημείο που θα είναι πιο συμφέρουσες από τα τραπεζικά επιτόκια. Οι μελέτες δεν θα μπορούσαν να είναι πλασματικές, γιατί απλούστατα αυτοί οι οποίοι θα τις έκαναν δεν θα είχαν συμφέρον από κάτι τέτοιο. Έτσι κι αλλιώς τα κέρδη δεν θα τους αφορούσαν, ώστε να υπέθετε κάποιος ότι προσπαθούν να κλέψουν το κράτος.

Δεν είναι λογικό να υπονομεύει μια τεχνική εταιρεία την εικόνα της και την αξιοπιστία της για κέρδη που δεν την αφορούν. Δεν είναι λογικό μια εταιρεία να βλάπτει το κοινωνικό σύνολο υπέρ των συμφερόντων κάποιων πολυπληθών συνόλων επενδυτών. Το ίδιο παράλογο και ανούσιο είναι να "κλέβει" κατά τη διάρκεια της κατασκευής του έργου. Δεν είναι δυνατόν δηλαδή να τα "παίρνει" από συγκεκριμένους προμηθευτές δομικών υλικών. Γιατί; Γιατί αυτό είναι κάτι που αυξάνει το κόστος και κατά συνέπεια μειώνει τα κέρδη των επενδυτών. Όταν αυτοί οι επενδυτές είναι χιλιάδες, δεν μπορείς να κάνεις τέτοιου είδους εξυπνάδες. Ένας από αυτούς να είναι πονηρός και να έχει γνωριμίες, θα σε ανακαλύψει και θα βρεις τον μπελά σου. Ένας να δει αφύσικα υψηλές τιμές κάποιων υλικών και είναι θέμα χρόνου να σε "θάψει" η αγορά. Είναι θέμα χρόνου να χάσεις την εργοληπτική σου άδεια.


Το καλύτερο όμως θα είναι κατά την παραλαβή του έργου. Αυτή θα είναι μια πραγματική γιορτή για κάποιους η οποία εύκολα θα μετατρέπεται σε κόλαση για τους πονηρούς. Γιατί; Γιατί, όταν θα πάει το κράτος να παραλάβει το έργο, θα πάνε μαζί και οι επενδυτές. Θα πάει το κράτος με τα συμβόλαια που προσδιορίζουν τις προδιαγραφές του έργου και θα το εξετάζει προκειμένου να το παραλάβει. Μαζί του θα το εξετάζουν και οι επενδυτές, οι περισσότεροι εκ των οποίων θα είναι πλούσιοι κεφαλαιοκράτες και βέβαια κάποιοι απλοί εργαζόμενοι, που επένδυσαν σ' αυτό τις οικονομίες τους. Αυτοί, που θα αγωνιούν για την έκβαση της κρίσης του κράτους. Αυτοί, που, αν όλα είναι όπως πρέπει, την επόμενη ημέρα θα πάνε να εισπράξουν τα κέρδη τους.


Από την άλλη πλευρά θα στέκονται οι μηχανικοί της τεχνικής εταιρείας, που κι αυτοί θα αγωνιούν. Που θα δίνουν εξηγήσεις γι' αυτά που έκαναν στους μηχανικούς του κράτους. Αν έκαναν καλά τη δουλειά τους κι αυτοί θα έχουν γιορτή. Αν δεν την έκαναν, θα κινδυνεύουν να λυντσαριστούν από ένα μαινόμενο πλήθος, που πήγε για "μαλλί" και θα κινδυνεύει να βγει "κουρεμένο". Είναι βέβαιον ότι θα βγει "κουρεμένο", αν το κράτος διαπιστώσει κακοτεχνίες. Γιατί; Γιατί αυτές οι κακοτεχνίες έχουν κόστος για να διορθωθούν. Έχουν κόστος, που μπορεί να υπολογιστεί. Αυτό το κόστος δεν είναι δυνατόν να το επιβαρυνθεί ο αγοραστής. Άρα εκ των δεδομένων θα πρέπει να αφαιρεθεί από το κέρδος του επενδυτή.


Αν δηλαδή ο επενδυτής έχει στόχο να εισπράξει ένα δις για το έργο που κατασκεύασε και το κράτος υπολογίζει τριακόσια εκατομμύρια επιπλέον κόστος για να το φέρει στις προδιαγραφές που το θέλει, ευνόητο είναι ότι ο επενδυτής θα πάρει επτακόσια εκατομμύρια. Όχι μόνον δεν θα εισπράξει κέρδος μεγαλύτερο από τα επιτόκια των εμπορικών τραπεζών, αλλά δεν θα εισπράξει ούτε το αρχικό του κεφάλαιο. Αυτός ο αποτυχημένος επενδυτής εναντίον ποιου θα στραφεί; Εναντίον του κράτους; Το κράτος δεν ήταν απόλυτα τυπικό στις υποχρεώσεις του; Δεν ζήτησε ένα συγκεκριμένο έργο στην τιμή που συμφωνήθηκε εξ αρχής; Άρα εναντίον ποιου πρέπει να στραφούν; Εναντίον των μηχανικών και άρα της τεχνικής εταιρείας. Αυτών που δεν έκαναν καλά τη δουλειά τους. Αυτών που είναι οι αποκλειστικοί υπεύθυνοι για την αποτυχία της επένδυσης.


Σε μία τέτοια περίπτωση υπάρχει και ένας άλλος σημαντικός παράγοντας, που κάνει τα πράγματα δύσκολα για τα "λαμόγια" και δεν ευνοεί τη διαφθορά. Ο παράγοντας χρόνος δεν επιτρέπει στους επενδυτές να διαφθείρουν τους κρατικούς υπαλλήλους προκειμένου να σώσουν τα κέρδη τους. Είναι πολύ μικρός και δεν ευνοεί. Δεν μπορούν οι επενδυτές να τρέχουν με τα χρήματα στα χέρια, για να "πείσουν" τους ελεγκτές να παραλάβουν. Επιπλέον δεν μπορούν να βρουν τα χρήματα που χρειάζονται για τη διαφθορά. Δεν μπορεί ένας άνθρωπος μόνος του να πληρώσει τη διαφθορά που ευνοεί χιλιάδες επενδυτές. Από την άλλη δεν μπορεί να ζητηθούν από αυτό το σύνολο των επενδυτών τα χρήματα που απαιτεί η διαφθορά. Θα γίνεις αντιληπτός, αν ζητήσεις χρήματα της τελευταίας στιγμής και μάλιστα στον χρόνο που το έργο έχει ολοκληρωθεί και δεν δικαιολογούνται τα χρήματα αυτά. Αντιλαμβάνεται λοιπόν ο αναγνώστης γιατί επιμένουμε τόσο πολύ στη σωστή τοποθέτηση των ρόλων. Αντιλαμβάνεται γιατί τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι ιδανικά και δεν είναι.


Έτσι φτάνουμε στο "δια ταύτα" της όλης υπόθεσης. Τι προτείνει ο γράφων τόσο τον τομέα των δημοσίων έργων όσο και τον τομέα της οικοδομής; Σε ότι αφορά το πρώτο προτείνει το εξής. Να δημιουργηθούν "χρηματιστήρια" δημοσίων έργων. "Χρηματιστήρια", που θα αντλούν χρήματα από την αγορά και ως εκ τούτου θα βάζουν ιδιώτες ανάμεσα στο κράτος και τις τεχνικές εταιρείες. "Χρηματιστήρια" δύο επιπέδων. Το πρώτο επίπεδο, που θα αφορά τα μεγάλα δημόσια έργα και το δεύτερο, που θα αφορά τα αντίστοιχα δημοτικά έργα. Το ζητούμενο είναι ο πολίτης να μπορεί να επενδύει στην ανάπτυξη και να κερδίζει, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα και τα δημόσια συμφέροντα. Να μπορεί το κράτος να πραγματοποιεί με ασφάλεια τα δημόσια έργα και ταυτόχρονα με την ίδια ασφάλεια να μπορούν οι πόλεις ν' αναπτύσσονται στον βαθμό που θα τους το επιτρέπει η οικονομική τους ευρωστία.


Η λειτουργία αυτών των "χρηματιστηρίων" θα είναι απλή. Κάθε φορά που θ' ανακοινώνεται η πρόθεση για δημιουργία ενός δημόσιου ή δημοτικού έργου, θα μπαίνει το έργο στον αντίστοιχο πίνακα του "χρηματιστηρίου". Στον πίνακα των έργων προς δημοπράτηση και αφορά τις εταιρίες μελετών. Στη συνέχεια θα δημοπρατείται το έργο και θα διαγωνίζονται οι τεχνικές εταιρείες μεταξύ τους. Οι επενδυτές θα επενδύουν στη "νικήτρια" εταιρεία και θα παίρνουν μερίδιο από τα έξοδα του έργου. Το κράτος ή ο δήμος θα "κλειδώνει" τα χρήματα που καλύπτουν την πιο συμφέρουσα προσφορά σε κάποιον λογαριασμό και οι επενδυτές θα περιμένουν. Όταν το έργο ολοκληρωθεί και παραδοθεί, τα χρήματα θα εκταμιεύονται και θα μοιράζονται στους επενδυτές. Ο καθένας θα παίρνει το μέρισμα που του αντιστοιχεί. Στο σημείο αυτό θα κρίνονται και οι μελετητικές εταιρείες. Αυτές που θα επιβιώσουν και αυτές που δεν θα το καταφέρουν. Όσο καλύτερες θα είναι οι μελετητικές εταιρείες, τόσο μεγαλύτερο το μέρισμα. Όσο πιο γρήγορα παραδίδουν το έργο, τόσο πιο μεγάλο το κέρδος. Όσο πιο φτηνά το κατασκευάζουν, χωρίς να απειλούν τις προδιαγραφές, τόσο μεγαλύτερο το κέρδος. Εταιρείες και επενδυτές θα έχουν συμπλέοντα συμφέροντα, χωρίς αυτά να είναι συγκρουόμενα με αυτά του κράτους.


Σ' ό,τι αφορά τον τομέα της οικοδομής, ο γράφων προτείνει τα εξής: Κατά πρώτον ν' αλλάξει η φορολογική πολιτική του κράτους απέναντι στις ενοικιαζόμενες κατοικίες. Κατά δεύτερον ν' αλλάξει και ο ΓΟΚ (Γενικός οικοδομικός κώδικας). Σ' ό,τι αφορά το πρώτο αυτό το οποίο προτείνουμε είναι το εξής: Θα πρέπει ν' ασκείται μια τρομερή και δυσβάστακτη φορολογική πολιτική απέναντι σ' αυτούς που νοικιάζουν απλές κατοικίες. Γιατί; Για ν' απαλλαγεί η κοινωνία από τα συμφέροντά τους και να πάψουν να έχουν την οικονομική δυνατότητα να επηρεάζουν καταστάσεις. Για ν' "αποκολληθεί" ο άνθρωπος από την έννοια της ιδιοκτησίας-επένδυσης σ' ό,τι αφορά την κατοικία. Ποιος είναι ο στόχος; Να "εκτονωθεί" η κατάσταση και να υπάρχει "χώρος" για τον σωστό και ανθρώπινο πολεοδομικό σχεδιασμό.


Η κατοικία θα πρέπει να πάψει ν' αποτελεί επένδυση. Θα πρέπει να πάψει ν' αποδίδει κέρδη. Ευκαιρίες για επενδύσεις και κέρδη θα πρέπει να προσφέρει μόνον η παραγωγή και τίποτε άλλο. Η ιδιόκτητη κατοικία θα πρέπει να είναι κάτι το αυτονόητο για όλους τους ανθρώπους. Όταν ακόμα και τα πιο ταπεινά ζώα του δάσους έχουν ιδιόκτητες κατοικίες, είναι δυνατόν να δεχθούμε ότι το όν που θέλει να λέγεται ανώτερο θα κατοικεί σε ενοικιαζόμενες "τρώγλες" για όλη του τη ζωή; Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να πάψουν οι "τρώγλες" ν' αποδίδουν κέρδη. Όποιος μετακινείται σ' ένα καλύτερο σπίτι, θα πρέπει να εγκαταλείπει το προηγούμενο που κατοικούσε. Να το πουλάει ως σπίτι, εφόσον έχει τέτοιου είδους αξία ή να το πουλάει ως οικόπεδο, προκειμένου να χτίσει κάποιος άλλος ένα σωστό σπίτι στη θέση του.


Τι επιδιώκεται με τον τρόπο αυτόν; Ν' αποσυμφοριστούν τα κέντρα των πόλεων με τη μετακίνηση των πληθυσμών προς τα "έξω". Να χτιστούν νέες και όμορφες συνοικίες στην περιφέρειά τους και ταυτόχρονα να γίνουν απαλλοτριώσιμες οι παλιές και άθλιες συνοικίες. Σταδιακά δηλαδή ν' ανανεωθούν οι πόλεις στον βαθμό που να γίνονται ανθρώπινες. Να "μπορούν" να παρακολουθούν τις εξελίξεις και να μην εμποδίζουν την ανάπτυξή τους. Να μην υπάρχουν "βρόγχοι" γύρω από τις πόλεις και "καρκινώματα" μέσα σ' αυτές.


Όμως, για να γίνουν όλα αυτά, δεν αρκεί μόνον η πολιτική βούληση, αλλά απαιτείται και ένα νέο πλαίσιο νόμων, που θα ευνοεί αυτήν τη βούληση. Γι' αυτόν τον λόγο είναι απαραίτητο να αλλάξει ο ΓΟΚ. Τι προτείνουμε εμείς; Ν' αλλάξει το σύνολο της αντιμετώπισης αυτού που ονομάζουμε "σχέδιο πόλης". Το "σχέδιο πόλης" απλά να περιγράφει την υπάρχουσα κατάσταση και να μην επηρεάζει τη λειτουργία της ίδιας της πόλης. Να μην την περιορίζει στην ανάπτυξή της και ταυτόχρονα να μην κάνει οικονομικά αποδοτικές τις "τρώγλες". Να είναι "ανοικτό" και να μην την περιορίζει. Αυτό όμως το "ανοικτό" να σημαίνει κάτι συγκεκριμένο και να μην τους αφορά όλους. Να μην απειλεί το περιβάλλον και να μην γίνεται το αίτιο της καταστροφής της οργανωμένης πολεοδόμησης. Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει ν' αλλάξει ο ΓΟΚ. Τι θέλουμε να πούμε μ' αυτό; Πρέπει ν' αλλάξει το σύνολο των συμπεριφορών γύρω από την υπόθεση κατοικία.


Ο ΓΟΚ εδώ παίζει τον ρόλο του. Θα πρέπει εξ αρχής να διαχωριστούν οι χώροι γύρω από τις πόλεις. Θα πρέπει να ξεχωρίσουμε τους χώρους που θα έχουν ως στόχο την παραγωγή από αυτούς που θα έχουν ως στόχο την κατοίκηση. Η κάθε πόλη πρέπει να έχει το δικό της βιομηχανικό πάρκο και μέσα σ' αυτό να περιορίζεται απόλυτα η παραγωγή. Να μην επιτρέπεται πουθενά η παραγωγή σε άλλους χώρους μέσα στην πόλη. Ένα βιομηχανικό πάρκο που θα σέβεται όλες τις ανάγκες της παραγωγής και θα έχει το σύνολο των υποδομών, προκειμένου να τις αντιμετωπίσει. Από μεγάλους δρόμους πρόσβασης μέχρι ειδικές εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού άμεσα προσαρμοσμένες στη βιομηχανική "εξειδίκευση" της πόλης. Γύρω από τον χώρο αυτόν
και σε μια απόσταση κατάλληλη θα πρέπει ν' απαγορεύεται κάθε μορφή οικοδομικής δραστηριότητας με στόχο την κατοίκηση.

Η κατοίκηση θα περιορίζεται σε επίσης πολύ συγκεκριμένες περιοχές. Στους επιλεγμένους αυτούς χώρους θα πρέπει ν' αποθαρρύνεται με κάθε τρόπο η ατομική δραστηριοποίηση στον χώρο της οικοδομής. Θα πρέπει να καταστραφεί πλήρως η περιαστική ζώνη που "πνίγει" τις πόλεις. Αυτό είναι κάτι που γίνεται εύκολα με τον ΓΟΚ. Πώς είναι δυνατόν; Με τον εξής απλό τρόπο. Να διαχωρίζει τις δραστηριότητες εντός και εκτός του σχεδίου πόλης και να θέτει πολύ αυστηρούς οικοδομικούς όρους. Να βάζει σε ταλαιπωρία μεγάλη αυτόν ο οποίος θα ξεκινάει ατομική οικοδομική δραστηριότητα. Να θέτει όρους κατασκευής αυστηρούς και απόλυτους, τους οποίους κάποιος που δεν έχει χρήματα να μην μπορεί να τους παρακολουθήσει. Ν' αποτρέπει την κατασκευή οικονομικά αποδοτικών κατασκευών στο επίπεδο της κατοικίας.


Θα πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, ώστε να καταλάβει ο αναγνώστης τι ακριβώς εννοούμε. Θα εξετάσουμε πρώτα τους κανόνες δόμησης εκτός "σχεδίου πόλης". Ποια είναι η άποψή μας; Ότι θα πρέπει ν' απαγορεύεται ρητά η ανέγερση πολυκατοικιών στη ζώνη εκτός του "σχεδίου πόλης". Τίποτε παραπάνω από μια απλή μονοκατοικία. Γιατί; Πρώτον, για να μην "πνίγονται" οι πόλεις από μια "θάλασσα" από μπετόν. Δεύτερον, για να παραμένει φτηνή και διαθέσιμη η γη, όταν θα υπάρξει περίπτωση ν' αναπτυχθεί η πόλη και άρα να επεκτείνει τον πυρήνα της, που περιγράφει αυτό το "σχέδιο πόλης". Ν' αποθαρρύνεται με κάθε τρόπο η ατομική δραστηριότητα σ' αυτήν τη ζώνη. Να μην μπορεί να χτίζει κάποιος όποτε θέλει, όπως θέλει και να τελειώνει όποτε μπορεί. Να πάψει αυτή η "ζώνη" να είναι ένα επικίνδυνο και βρομερό εργοτάξιο.


Τι σημαίνει πρακτικά αυτό στο επίπεδο του ΓΟΚ; Να υπάρχουν νόμοι που θ' απαγορεύουν ρητά την οποιαδήποτε οικοδομική δραστηριότητα σε κάποιον που έχει για παράδειγμα λιγότερα από τριάντα στρέμματα. Είτε δηλαδή κάποιος θέλει να φτιάξει μια νέα γειτονιά από μονοκατοικίες είτε θέλει να φτιάξει το δικό του σπίτι, να υπάρχει αυτό το όριο. Ταυτόχρονα να υπάρχουν αυστηροί όροι καθ' όλη τη διάρκεια της κατασκευής. Θα πρέπει αυτός ο οποίος ξεκινάει να χτίσει μόνος του, είτε χτίζει μια ολόκληρη γειτονιά είτε ένα σπίτι, να σέβεται κάποιους συγκεκριμένους όρους, που θα έχουν σχέση και με τις τοπικές ιδιομορφίες. Να σέβεται τους όρους για το "ύφος" της κατασκευής. Να σέβεται τους όρους περιβαλλοντικής διαχείρισης. Τέλος να σέβεται τα χρονικά όρια που θα υπάρχουν για την περάτωση της κάθε κατασκευής. Αν για παράδειγμα δεν έχει τα χρήματα να ολοκληρώσει την κατασκευή στο χρόνο που προβλέπεται, να επεμβαίνει η πολιτεία και να δεσμεύει το ακίνητο. Να το δημοπρατεί, να του επιστρέφει τα χρήματα που κατανάλωσε και να το παραδίδει σε κάποιον που έχει τη δυνατότητα να το ολοκληρώσει.


Με τον τρόπο αυτόν τι επιδιώκεται; Να πάψουν οι αστικές μικροϊδιοκτησίες
επενδύσεις γύρω από τις πόλεις να έχουν την παραμικρή αξία. Να γίνουν πρακτικά άχρηστες, που θα είναι αδύνατον ν' αποδώσουν κέρδη ως επενδύσεις. Τα τριακόσια μέτρα να μπορείς να τα κάνεις μποστάνι, παιδική χαρά για να παίζουν τα παιδιά σου, αλλά να μην μπορείς να χτίσεις τίποτε πάνω σ' αυτά. Αν θέλουν αυτοί οι μικροαστοί ιδιοκτήτες να "ενώσουν" τις ιδιοκτησίες τους και να δραστηριοποιηθούν με τους όρους που προβλέπει ο ΓΟΚ ως κατασκευαστές, δεν υπάρχει πρόβλημα. Αν δεν μπορούν να συνεννοηθούν μεταξύ τους, είτε θα τις πουλάνε σε τιμές αγροτεμαχίου είτε θα τις κρατάνε με προοπτικές τέτοιας χρήσης. Πρόβλημα αδικίας σε μια τέτοια περίπτωση δεν υπάρχει. Γιατί; Γιατί αυτός ο οποίος αγόρασε τριακόσια μέτρα για να χτίσει το σπίτι του, θα επιτύχει τον σκοπό τον οποίο επεδίωκε εξ αρχής. Θα μπορεί να το δώσει στον κατασκευαστή και αυτό να συνυπολογιστεί στην τελική τιμή. Αυτός ο οποίος αγόρασε τριακόσια μέτρα εκ του πονηρού δεν μας ενδιαφέρει.

Ξεκινήσαμε την ανάλυσή μας με τη δόμηση εκτός σχεδίου πόλης όχι τυχαία. Γιατί; Γιατί μόνον έτσι μπορεί να καταλάβει ο αναγνώστης πώς μπορούν να σωθούν οι υπάρχουσες πόλεις. Οι ελληνικές πόλεις στο σύνολό τους είναι απαράδεκτες και δεν επιδέχονται μικροβελτιώσεις, προκειμένου να βελτιώσουν τα χαρακτηριστικά τους. Είναι "παράλυτες" και δεν σώζονται με "ασπιρίνες". Είτε δηλαδή πρέπει να εγκαταλειφθούν πλήρως είτε να ξανασχεδιαστούν πάνω σε νέα βάση. Επειδή το πρώτο είναι αδύνατον να συμβεί, ευνόητο είναι ότι το δεύτερο αποτελεί μονόδρομο. Για να επανασχεδιάσεις όμως μία πόλη σ' αυτό το επίπεδο, θα πρέπει να μπορείς να την "εκτονώσεις" από τις ανάγκες της. Θα πρέπει να εξασφαλίσεις τον χώρο που είναι απαραίτητος για τον σχεδιασμό. Άρα είναι απαραίτητο σε μια τέτοια περίπτωση να ξεκινήσεις από "έξω" προς τα "μέσα" και άρα ανάποδα. Πρέπει να προσφέρεις φτηνή και καλή κατοικία στις "παρυφές" τής πόλης, ώστε να μπορείς στη συνέχεια να κάνεις τις επεμβάσεις που έχεις ανάγκη στο εσωτερικό της. Να υποβαθμίσεις τις άσχημες περιοχές της, ώστε να τις εκκενώσεις και να μπορείς ν' αποσπάσεις την αστική γη που χρειάζεσαι για δημόσια χρήση. Εξασφαλίζοντας αυτήν τη γη, μπορείς ταυτόχρονα να επανασχεδιάσεις την πόλη στο εσωτερικό της.


Από εκεί και πέρα τα πράγματα είναι σχετικά εύκολα στην αντιμετώπισή τους. Οι πόλεις πρέπει να ξανασχεδιαστούν από την αρχή. Να γίνουν πολεοδομικοί σχεδιασμοί που θα σέβονται όλα τα δεδομένα τις περιοχής, τις ιδιομορφίες του πληθυσμού και βέβαια τις βασικές αρχές του σωστού πολεοδομικού σχεδιασμού. Οι μηχανικοί πολεοδόμοι να διατηρήσουν δηλαδή τα στοιχεία που θεωρούν ότι έχουν κάποια αξία και από εκεί και πέρα να σχεδιάσουν με βάση τα νέα δεδομένα. Να γίνει δηλαδή ένα πολεοδομικό σχέδιο, που στο βάθος του χρόνου θα πάρει σάρκα και οστά. Οι νέες κατασκευές θ' ανεγείρονται όχι επί τη βάση της αντικατάστασης των προηγουμένων, αλλά επί τη βάση της "πλήρωσης" του νέου σχεδιασμού. Στόχος δηλαδή θα γίνει να γκρεμιστούν όλες εκείνες οι κατασκευές που δεν θα έχουν θέση στον νέο πολεοδομικό σχεδιασμό. Τετράγωνα ολόκληρα ν' απελευθερωθούν με στόχο τη "γέννηση" της νέας πόλης.


Αυτό, όσο κι αν φαίνεται δύσκολο, δεν είναι και τόσο. Γιατί; Γιατί ο πυρήνας της πόλης ακολουθεί διαφορετική οικοδομική λογική από αυτήν που περιγράψαμε για την εκτός σχεδίου πόλης δόμηση. Μέσα στον πυρήνα της πόλης δεν είναι απαγορευτική η δόμηση πολυώροφων κατασκευών. Αυτό είναι το όλο μυστικό. Αρκεί να σκεφτεί κάποιος ότι, αν σ' ένα πολεοδομικό συγκρότημα με διώροφες κατασκευές αλλάξεις τον συντελεστή δόμησης και τις κάνεις τετραώροφες, απελευθερώνεις τη μισή έκτασή της. Αν σ' αυτήν τη δυνατότητα προσθέσεις και το γεγονός ότι έχεις εκτονώσει τις ανάγκες για στέγη, αντιλαμβανόμαστε ότι τίποτε δεν είναι δύσκολο.


Με τις δυνατότητες που σου προσφέρει ο εν λευκώ σχεδιασμός είναι εύκολο να δημιουργήσεις την πόλη όπου αξίζει να ζει κάποιος. Είναι εύκολο να παρακολουθείται η πορεία ανάπτυξης της πόλης. Γι' αυτόν τον λόγο είναι απαραίτητος ένας αυστηρός ΓΟΚ. Μέσα στην πόλη οι απαιτήσεις αυτού του ΓΟΚ θα είναι τελείως διαφορετικές από αυτές στον περίγυρό της. Οι κατασκευές εντός του σχεδίου πόλεως θα πρέπει εκτός των άλλων να "συνεργάζονται" μεταξύ τους. Να δημιουργούν ένα όμορφο αστικό σκηνικό, που θα καλύπτει την αισθητική των κατοίκων του. Να μην υπάρχουν οι "παραφωνίες" που βλέπουμε σήμερα. Να μην υπάρχουν γίγαντες και νάνοι δίπλα-δίπλα. Να μην υπάρχουν γυάλινοι πύργοι δίπλα σε νεοκλασικά. Να μην υπάρχουν "Γάλλοι" δίπλα σε "Γερμανούς". Να μην υπάρχουν "πλάτες" κτιρίων δίπλα σε προσόψεις.


Πρέπει δηλαδή να ξαναγυρίσουμε στα βασικά. Σ' αυτά που "ξεχάσαμε". Η κάθε πόλη πρέπει να είναι χτισμένη γύρω από τον "πυρήνα" της. Γύρω από τη δημόσια αγορά της. Γύρω από τους πολιτιστικούς χώρους της. Γύρω από τα πανεπιστήμιά της. Να πάψει να είναι ένα εκτεταμένο "γυφτοπάζαρο", όπου ο καθένας κάνει ό,τι θέλει όπου θέλει. Το σύνολο της ομορφιάς της και της "λάμψης" της να είναι οι κοινωφελείς της χώροι. Η αγορά της, τα πάρκα της, τα άλση της, τα δημόσια κτίριά της. Οι χώροι δηλαδή όπου θ' αποτυπώνεται με τον πιο απόλυτο τρόπο ο πολιτισμός και η κουλτούρα των κατοίκων της. Οι χώροι όπου θ' αποτυπώνεται η οικονομική ευμάρεια και το πολιτισμικό επίπεδο της πόλης. Να "απομονωθεί" αυτό το κέντρο-"σαλόνι" από τους χώρους κατοίκησης-"κρεβατοκάμαρα". Αυτοί οι χώροι θα ενώνονται με τις "χαμηλές" συνοικίες των προαστίων και θα "χάνονται" μέσα στη φύση.


Μέσα στα πλαίσια αυτών των αναγκών θα πρέπει ν' αντιμετωπιστούν και τα προβλήματα της σύγχρονης εποχής. Προβλήματα, που έχουν σχέση με την ανάπτυξη της τεχνολογίας. Προβλήματα, όπως για παράδειγμα τη διαχείριση του στόλου των αυτοκινήτων μιας πόλης. Ο "ποταμός" της λαμαρίνας που πλημμυρίζει την κάθε σύγχρονη πόλη πρέπει ν' αντιμετωπιστεί. Πρέπει ν' αντιμετωπιστεί όμως σε όλα τα επίπεδα. Όχι μόνον όταν "ρέει", αλλά και όταν "λιμνάζει". Ειδικά με το αυτοκίνητο συμβαίνει το εξής παράδοξο. Κανένας δεν σκέφτεται τα πραγματικά δεδομένα που το αφορούν ως αντικείμενο. Ενώ τα αυτοκίνητα αποτελούν ιδιωτική περιουσία, αφήνονται να κατακλύζουν και να καταπατούν τη δημόσια περιουσία.


Για να καταλάβει κάποιος αυτό το παράδοξο, θα πρέπει να σκεφτεί το εξής απλό παράδειγμα. Έστω ότι ένας γείτονάς μας έχει ένα διαμέρισμα πενήντα τετραγωνικών και ταυτόχρονα έχει πάθος με τα σαλόνια. Αγοράζει σαλόνια, χωρίς να σκέφτεται πού θα τα τοποθετήσει κι αν χωράνε μέσα στο σπίτι του. Είναι δυνατόν αυτός ο άνθρωπος ν' αγοράζει σαλόνια και να τα τοποθετεί στο πεζοδρόμιο; Όχι βέβαια, γιατί το πεζοδρόμιο αποτελεί δημόσια περιουσία και δεν μπορεί ν' αποτελέσει προέκταση του σπιτιού του.


Αυτό όμως το προφανές δεν ισχύει για τα αυτοκίνητα. Τα αυτοκίνητα είναι ιδιωτική περιουσία. Τα πεζοδρόμια και οι δρόμοι ανήκουν σε όλους μας. Ανήκουν και στους συμπολίτες μας που δεν έχουν αυτοκίνητα. Ανήκουν στους ανάπηρους, που θέλουν να περπατάνε σε ελεύθερα πεζοδρόμια. Ανήκουν στα παιδιά, που θέλουν να παίξουν. Δεν μπορεί αυτός ο χώρος, που έχει στόχο να υπηρετήσει τις ανάγκες των πολιτών, ν' αποτελεί "αποθήκη" αυτοκινήτων. Μια "αποθήκη", που, πέρα από το απαράδεκτο της αισθητικής που προσφέρει, γίνεται και πηγή κινδύνων για πολλούς συμπολίτες μας. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί, επειδή έπεσαν θύματα δυστυχημάτων τα οποία οφείλονταν σε παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Χιλιάδες παιδιά έχουν σκοτωθεί, επειδή έπαιζαν ανάμεσα σε παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Χιλιάδες ανάπηροι γίνονται πιο δυστυχείς απ' όσο πρέπει, εξαιτίας των ίδιων αυτοκινήτων.


Ευνόητο δηλαδή είναι ότι πρέπει να ληφθεί μέριμνα γι' αυτήν τη σιδερένια "μάστιγα" που απειλεί να "πνίξει" πάντα. Τι προτείνουμε εμείς; Ν' αλλάξει ο νόμος που έχει σχέση με την αγορά αυτοκινήτου. Όπως ο πολίτης θεωρεί δεδομένο ότι πρέπει να εξασφαλίσει στέγη για να καλύψει τις ανάγκες του, έτσι πρέπει να θεωρεί δεδομένο ότι πρέπει να εξασφαλίσει χώρο στάθμευσης για ν' αποκτήσει αυτοκίνητο. Όπως ο κάθε πολίτης δεν μπορεί να στεγάσει την οικογένειά του στο δημόσιο πάρκο, έτσι δεν μπορεί ν' αφήνει το αυτοκίνητό του στο δρόμο. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ανάμεσα στα άλλα δικαιολογητικά που θα πρέπει να προσκομίσει, προκειμένου ν' αγοράσει αυτοκίνητο, θα πρέπει να μπορεί ν' αποδείξει ότι έχει εκείνον τον ιδιόκτητο χώρο, που θα του επιτρέπει να το "αποθηκεύει".


Αυτό το δεδομένο θ' αλλάξει ριζικά τα όσα ισχύουν στην πολεοδόμηση. Αναγκαστικά μέσα στο κάθε οικοδομικό τετράγωνο θα πρέπει να υπάρχει το πάρκιγκ, που θα εξυπηρετεί τις ανάγκες του τετραγώνου. Το κάθε σπίτι θα έχει ένα ξεχωριστό "δωμάτιο-αποθήκη" σε μια κοινή οικοδομή-πάρκιγκ. Όπως δεν αφήνεις το έκτο παιδί σου να κοιμάται σε ράντζο στην είσοδο της πολυκατοικίας, επειδή δεν χωράει μέσα στο σπίτι, έτσι πρέπει να εξασφαλίσεις χώρο και για το αυτοκίνητο.


Δεν γίνεται διαφορετικά. Θέλεις αυτοκίνητο; Θα πρέπει να εξασφαλίσεις θέση στάθμευσης. Θέλεις δεύτερο αυτοκίνητο; Θα σου κοστίζει πανάκριβα, εφόσον πάντα θα προηγούνται αυτοί με το ένα αυτοκίνητο. Απλά είναι τα πράγματα. Όταν θα ζεις στο κέντρο μιας πόλης δεν θα μπορείς ν' αγοράζεις πέντε αυτοκίνητα και να τ' αφήνεις όπου βρίσκεις. Αν θέλεις πέντε αυτοκίνητα, μετακινείσαι προς την περιφέρεια και τ' αφήνεις στην αυλή σου. Ο δρόμος δεν είναι "αποθήκη" του κάθε ανεύθυνου ιδιοκτήτη. Ο δρόμος πρέπει να είναι ελεύθερος, για να μπορεί να υπηρετεί τις ανάγκες για τις οποίες έχει κατασκευαστεί.


Όλα αυτά είναι προβλήματα, που θα πρέπει ν' αντιμετωπιστούν άπαξ. Μόνον με τον τρόπο αυτόν θα γίνουν οι πόλεις ανθρωπινές και ταυτόχρονα δεν θα στερείται ο άνθρωπος από την πραγματικά μεγάλη "χλιδή" που προσφέρει η αυτοκίνηση. Κανένας να μην στερηθεί απολαύσεις, αλλά να μην επιτρέπουμε αυτές οι απολαύσεις να γίνονται αίτιο δυστυχίας για κάποιους άλλους συμπολίτες μας.


Εδώ ο αναγνώστης θ' αναρωτηθεί αν αυτά που λέμε έχουν βάση κι αν μπορούν να εφαρμοστούν σε όλες τις κλίμακες. Έστω ότι δηλαδή μπορούν να εφαρμοστούν σε πόλεις όπως η Φλώρινα ή τα Τρίκαλα. Είναι δυνατόν όμως να εφαρμοστούν σε πόλεις όπως η Αθήνα ή η Θεσσαλονίκη; Σε πόλεις δηλαδή που αντιμετωπίζουν μεγάλα πολεοδομικά προβλήματα και ταυτόχρονα οι κολοσσιαίοι πληθυσμοί τους δεν μπορούν να "εκτονωθούν" προς τα έξω; Η απάντηση είναι απλή. Όχι. Αυτές οι πόλεις δεν σώζονται με τίποτε. Γιατί; Γιατί το πρόβλημά τους δεν ανήκει στο πολεοδομικό επίπεδο. Το πρόβλημά τους ανήκει στο χωροταξικό επίπεδο. Είναι εκτρώματα, που η ύπαρξή τους οφείλεται σε χωροτακτικά εγκλήματα και όχι σε πολεοδομικά. Αυτές οι πόλεις δεν σώζονται. Αυτές οι πόλεις απλά "καταστρέφονται". Εγκαταλείπονται και περιορίζονται στο βαθμό που μπορούν να επιβιώσουν χωρίς "βοήθεια" από την πλευρά της εξουσίας. Τεχνητά αναπτύχθηκαν, επειδή κάποιοι ήθελαν ν' ασκούν ιμπεριαλισμό και να εκμεταλλεύονται μεγάλες μάζες και άρα δεν έχουν ελπίδες επιβίωσης στο μέγεθος που έχουν. Αυτή είναι η μοίρα των "αποθηκών". Οι αποθήκες, όταν εξαλειφθούν οι ανάγκες που τις δόμησαν, εγκαταλείπονται και ερημώνουν.


Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Για να λύσεις το πρόβλημα πόλεων όπως η Αθήνα ή η Θεσσαλονίκη, θα πρέπει να εξαλείψεις τους τεχνητούς παράγοντες που τις έκαναν τέρατα. Θα πρέπει ν' αλλάξεις τον χωροτακτικό σχεδιασμό της χώρας. Κατακερματίζεις και αποκεντρώνεις το βιομηχανικό κεφάλαιο και αναγκαστικά οι πληθυσμοί το ακολουθούν. Η Αθήνα δεν θα μπορεί να διατηρήσει τους πληθυσμούς της σε περίπτωση βιομηχανικής αποκέντρωσης. Από τη στιγμή που θα την εγκαταλείψουν οι "αποθηκευμένοι" εργατικοί πληθυσμοί της, αναγκαστικά θα τους ακολουθήσουν και οι αστικοί πληθυσμοί που τους εκμεταλλεύονται ή τους προσφέρουν υπηρεσίες. Αν φύγουν οι εργάτες, θα φύγουν και οι γιατροί, οι φαρμακοποιοί, οι μηχανικοί, οι μπακάληδες και όλοι οι υπόλοιποι που τους "υπηρετούν". Αν φύγουν τα θηρία, θα φύγουν μαζί τους και οι "βδέλλες", που είναι προσκολλημένες πάνω τους.


Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τη Θεσσαλονίκη. Διατηρεί ένα τεχνητό πληθυσμιακό μέγεθος, που αποτελεί επιλογή της εξουσίας να βρίσκεται εκεί, εφόσον βασίζεται στην υπερσυγκέντρωση υπηρεσιών. Είναι μια εμπορική πόλη στο μέσον της μακεδονικής "ερήμου", την οποία η ίδια ερημοποίησε προκειμένου ν' απολαμβάνει τα κέρδη της "οάσεως". "Βιομηχανία" της Θεσσαλονίκης αποτελούν οι κρατικοί μηχανισμοί που προσφέρουν υπηρεσίες. Αρκεί να σκεφτεί κάποιος ότι σε μια πόλη του ενός εκατομμυρίου μόνον οι φοιτητές της είναι πάνω από εκατόν πενήντα χιλιάδες. Την εγκατέλειψαν αυτοί
λόγω αλλαγής του χωροτακτικού σχεδιασμού, θα την εγκαταλείψουν και οι "γυράδες" που τους ταΐζουν. Τι θα μείνει στη Θεσσαλονίκη; Τίποτε. Τρεις κι ο "κούκος". Τα σημερινά υπερπολύτιμα και υπεραποδοτικά "κλουβιά" της, που παριστάνουν τις ανθρώπινες κατοικίες, θα γίνουν άχρηστοι "περιστερώνες".

Οι πόλεις αυτές δηλαδή εγκαταλείπονται και στην καλύτερη γι' αυτές περίπτωση επιβιώνουν μόνον οι πυρήνες τους. Εξαιτίας της αλλαγής του χωροταξικού σχεδιασμού εγκαταλείπεται η Αθήνα και παραμένει ο ιστορικός της πυρήνας, που μπορεί με βάση το κεφάλαιο της περιοχής να συντηρήσει τον πληθυσμό του. Σε μια τέτοια περίπτωση από ολόκληρο το σημερινό πυκνοδομημένο λεκανοπέδιο θα παραμείνουν τα κέντρα των δήμων γύρω από την Αθήνα. Θα επιβιώσει το κέντρο του Περιστερίου, του Αιγάλεω, της Βουλιαγμένης ή του Πειραιά, αλλά το σύνολο των ενδιάμεσων συνοικιών θα ερημωθούν. Για λόγους ανάγκης δομήθηκαν και για τους ίδιους λόγους θα εγκαταλειφθούν. Πού θα πάει αυτός ο πληθυσμός; Παντού στην ενδοχώρα. Αρκεί η παραγωγή να διασπαρθεί ομοιόμορφα και με βάση τις ανάγκες της αγοράς. Ένα νέο εργοστάσιο μπορεί να ξαναγεμίσει με κόσμο τα Ζαγοροχώρια. Ένα νέο εργοστάσιο μπορεί να μετατρέψει ένα χωριό σε κωμόπολη και μια κωμόπολη σε πόλη. Μόνον έτσι γεμίζει η παντέρημη ελληνική ενδοχώρα και φτιάχνονται ανθρωπινές πόλεις.


Οι ανθρώπινες πόλεις δεν πρέπει να ξεπερνούν τις εκατό χιλιάδες κατοίκων. Να είναι αρκετά μεγάλες, για να μην ασχολείται ο ένας με τη ζωή του άλλου και να είναι αρκετά μικρές, για να μην ξοδεύουν οι άνθρωποι τη μισή τους τη ζωή στο δρόμο και στα "μποτιλιαρίσματα". Να είναι συνεργάσιμες με το περιβάλλον και να μην το απειλούν. Να προσφέρουν ανέσεις αστικού περιβάλλοντος στους κατοίκους τους, αλλά να μην τους αποξενώνουν από τη φύση. Η καλή ποιότητα ζωής να είναι προσιτή σε όλους και όχι μόνον στους έχοντες.


Σήμερα όλα αυτά δεν γίνονται και κυρίαρχη είναι η αθλιότητα. Στην επαρχία οι άνθρωποι απολαμβάνουν τη φύση, αλλά πεθαίνουν αβοήθητοι, εξαιτίας των ελλείψεων της επαρχίας. Στα μεγάλα αστικά κέντρα οι άνθρωποι έχουν πρόσβαση σε υποδομές, αλλά είναι καθηλωμένοι στους αυτοκινητόδρομους, αναπνέοντας καυσαέρια. Όπου κι αν αποφασίσεις να ζήσεις χαμένος είσαι. Ή θα είσαι μόνος στην ερημιά, ζώντας σαν ημιάγριος ή θα είσαι μέλος κινούμενων όχλων.  


Η γενιά μας σήμερα είναι τυχερή από την άποψη ότι όλα σήμερα μπορεί να είναι στη χείριστη μορφή, αλλά ταυτόχρονα όλα είναι δυνατόν να διορθωθούν. Είναι τυχερή, γιατί η θαυμαστή ευφυΐα του ανθρώπου έχει αναπτύξει την τεχνολογία στο μέγιστο βαθμό. Ο άνθρωπος κατόρθωσε και δημιούργησε τεχνολογία, που δίνει στον εαυτό του σχεδόν θεϊκές ιδιότητες. Τα μέσα επικοινωνίας έχουν φτάσει σε τέτοιον βαθμό εξέλιξης, που δίνουν στον άνθρωπο τη δυνατότητα να βρίσκεται παντού μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου. Τα μέσα μεταφοράς έχουν φτάσει σε τέτοιον βαθμό εξέλιξης, που δίνουν στον άνθρωπο τη δυνατότητα να κάνει τον γύρο του κόσμου μέσα σε μία μέρα.


Όλα αυτά σημαίνουν πάνω απ' όλα ότι είναι δυνατή η εκτεταμένη αποκέντρωση. Δεν χρειάζεται σήμερα να βρίσκεσαι ως φυσικό πρόσωπο στα κέντρα των εξελίξεων. Κάποτε έπρεπε να βρίσκεσαι στην Αλεξάνδρεια, για να παρακολουθείς την πνευματική εξέλιξη. Κάποτε έπρεπε να βρίσκεσαι στο Παρίσι, για να παρακολουθείς την επανάσταση. Κάποτε έπρεπε να βρίσκεσαι στο Βερολίνο, για να παρακολουθείς την τεχνολογική εξέλιξη. Σήμερα όλα αυτά είναι περιττά. Σήμερα μπορείς από το πιο απόμακρο σημείο του πλανήτη να παρακολουθείς τα πάντα. Μπορείς μέσα σε μια στιγμή να βρίσκεσαι εκεί που πρέπει την ώρα που πρέπει. Μπορείς με καθυστέρηση λίγων ωρών να βρίσκεσαι ακόμα και ως φυσικό πρόσωπο εκεί όπου θέλεις. Με έναν υπολογιστή μπορείς να κατοικείς στην Καστοριά και να βρίσκεσαι μόνιμα μέσα στη Wall Street τη στιγμή που ο κάτοικος του Brooklyn θα βρίσκεται παγιδευμένος σε μποτιλιάρισμα έξω από αυτήν.   


Όλα αυτά σημαίνουν ότι μπορεί ο άνθρωπος να εξαλείψει όλα εκείνα τα δεδομένα που μέχρι τώρα τον υποχρέωναν να κάνει παραχωρήσεις στον τομέα του επιπέδου ζωής, προκειμένου να βρίσκεται στα κέντρα των εξελίξεων. Μπορεί να κατοικεί στον παράδεισο και ταυτόχρονα μέσω του υπολογιστή του να βρίσκεται στην "κόλαση" των μαχών του πνεύματος, της οικονομίας ή της τέχνης. Δεν υπάρχει σήμερα εμπόδιο που να μην επιτρέπει στον άνθρωπο να παρακολουθεί τα πάντα χωρίς κανένα κόστος. Ο άνθρωπος έχει κατορθώσει και έχει νικήσει το πρόβλημα του χώρου και του χρόνου και μπορεί να κατοικεί όπου θέλει, χωρίς να στερείται τίποτε απολύτως. Ν' απολαμβάνει υπηρεσίες εξωφρενικά προηγμένες.


Υπάρχει σήμερα η τεχνική δυνατότητα να μπορεί κάποιος να εγχειρίζεται στην Αφρική από έναν διάσημο γιατρό που βρίσκεται εκείνη την ώρα στο Λος Άντζελες. Υπάρχει σήμερα η τεχνική δυνατότητα να βρίσκεται κάποιος σ' ένα χωριό της Ασίας και να εκπαιδεύεται σε καθημερινή βάση από έναν δάσκαλο που βρίσκεται στο Βερολίνο. Αυτά τα θαυμαστά πράγματα δεν περιορίζονται μόνον στις υπηρεσίες και στα "ανώτερα". Μπορεί κάποιος να τα απολαύσει και στα "κατώτερα", που τον αφορούν στην καθημερινότητά του. Υπάρχει σήμερα η τεχνική δυνατότητα να μπορούν φίλοι να "βρίσκονται" κάθε μέρα, ακόμα κι αν κατοικούν στα πιο απίθανα σημεία του πλανήτη. Ο άνθρωπος μπορεί να βγαίνει στη virtual "γειτονιά" τού internet και να συναντά όποιον θέλει ό,τι ώρα θέλει. Να "συναντά" ακόμα και πεθαμένους.

Back to content | Back to main menu